Skip navigation

Category Archives: The Protagonist

 

 

 

 

 

Ο κόσμος δεν είναι εφήμερος ούτε πραγματικά μάταιος.  Επ’ αυτού, ο κυνισμός και η νωθρότητα του νου, δύσκολα ξεφεύγουν από τετριμμένους παραλογισμούς ή συμβάσεις.

Ο κόσμος είναι, στην ουσία, μια παρατεταμένη πρόβα τζενεράλε για κάτι ασύλληπτο μπροστά μας.

Μπροστά στον Χρόνο, στους Αιώνες, – τούτο, δεν είναι κατ’ ανάγκην μια ρόδινη ιδέα. Είναι, όμως, ο μοναδικός τρόπος για να αντιληφθείς το ρόδινο χρώμα, αυτήν την φορά απέναντί σου.

 

 

 

Advertisements

 

 

 

Μετα-προσωπογράφηση του ανθρώπινου : ένα σημείωμα της Χαριτίνης Ξύδη για την ηθοποιό Κατερίνα Χέλμη

 

 

Καφκική ή αλμοδοβαρική, άγρυπνη ή πυρετική, σε απόγνωση ή εν επιθέσει, η αλήθεια της, τέλος, που δεν υποκορίζεται. Μοιάζει να την προλόγισε ο Μπέκετ, στη φράση του “συνθέτει τα συντρίμμια”, και τον ίλιγγο στο πρόσωπό της:
η Κατερίνα Χέλμη.

ΧΞ

{Φωτ: Το πορτραίτο της Κατερίνας Χέλμη, από την Πηνελόπη Μασούρη}

 

 

 

 

 

 

 

 

Καίτοι δεν είναι απολύτως ασφαλές να γνωματεύεται ψυχοδιαγνωστικώς (γιατί, πολιτικώς, είναι λίγο πολύ τα πράγματα γνωστά) από την Ελλάδα, επί των δραματικών τεκταινομένων στην Καταλωνία, εν τούτοις, φαίνεται πως η τακτική κίνηση αναδίπλωσης των Καταλανών μέσω του προέδρου Πουτζδεμόν (και με όλες τις συνεπαγόμενες διαφωνίες με τους “cuperos” -τους ακτιβιστές, δηλαδή, του αυτονομιστικού/εθνικοαπελευθερωτικού Candidatura d’Unitat Popular της Καταλωνίας, που τηρούν την πιο “ασυμβίβαστη” στάση), ήταν η πλέον ενδεδειγμένη.

Η Διακήρυξη ΥΠΕΓΡΑΦΗ . Τυπικά, η Καταλωνία, αρέσει δεν αρέσει στην χωριάτικη Καστίλλη, είναι ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟ ΚΡΑΤΟΣ πλέον.

Απλά, ανεστάλη η πρακτική εφαρμογή της ανεξαρτησίας αυτή την στιγμή, για να μην τους κάνουν καμμιά …γενοκτονία τα φρανκοειδή ανθρωπάρια της Μαδρίτης. Στο μοναδικό σημείο που φαίνεται ότι υστερούν οι Καταλανοί, είναι ότι δεν έχουν προετοιμαστεί για ένοπλη αναμέτρηση, και αυτό αργά ή γρήγορα θα πρέπει να το αντιμετωπίσουν.

 

 

Όπως και να έχει, το ισπανικό κράτος είναι μια φάρσα, τα ψωμιά του, βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα είναι μετρημένα.

Αν εξαιρέσουμε την φασιστική Καστίλλη που “δεσπόζει”, έχουμε ακόμα:

Καταλανοί (και οι Βαλενσιανοί που είναι “συγγενείς” με τους Καταλανούς), Βάσκοι, Γαλικιανοί, Αστουριανοί, Καναριανοί, Αραγονέζοι, Ανδαλουσιανοί,

ε, εντάξει, αυτό δεν είναι κράτος,  “Ισπανικό Βασίλειο”,  αλλά κέικ με σταφίδες. Και, ομολογουμένως, αρκετά μπαγιάτικο.

 

 

Εκείνο, όμως, που θα με ενδιέφερε περισσότερον να επισημάνω και τονίσω  στο παρόν σημείωμα, είναι το εξής: το ζήτημα της Εθνικής Ανεξαρτησίας και Αυτοδιάθεσης έχει πολλές όψεις. Η πιο βασική για μένα, είναι η κάτωθι.

Ναι, σίγουρα, ο κόσμος κάποτε δεν θα έχει σύνορα, θα είναι Ένας Κόσμος, χωρίς εθνικά κράτη πια. Κάτι τέτοιο, όπως δεν είναι πάντοτε αντιληπτό, δεν έχει καμμία σχέση, με την φιλελεύθερη “παγκοσμιοποίηση” .  Αν φτάσει, κάποτε η υδρόγειος να “ενοποιηθεί”, το ίδιο το χρήμα, ως μέσον ανταλλαγής, θα τείνει να πέσει σε αφάνεια.

Προσοχή, όμως:  χωρίς εθνικά κράτη, όχι χωρίς έθνη! (χωρίς να αποκλείεται φυσικά, ότι σε ένα πολύ πολύ μακρινό μέλλον, και ως κατοπινότερο στάδιο, ακόμα και τα έθνη θα εξαφανιστούν και θα απομείνει μόνον το “έθνος της ανθρωπότητας”).

Τα “εθνικά κράτη” προϊόντα συγκεκριμένων ιστορικών διεργασιών και ανατροπών, έχουν μια γέννηση και μέλλεται κάποτε να τελειώσουν. Συνδέονται αναπόσπαστα με ό,τι αποκαλούμε “αστική τάξη” και “καπιταλισμός”,- αν θα έπρεπε να προστρέξουμε στους κλασσικούς, αν και κάπως μονόπλευρους, μαρξικούς όρους.

 

 

Όμως είναι δικαίωμα κάθε υπαρκτού έθνους να περάσει πρώτα από αυτήν την εμπειρία (την συγκρότηση ανεξάρτητου εθνικού κράτους, δηλαδή). Είναι τελείως διαφορετικό.

Μονάχα έτσι μια μελλοντική παγκόσμια ενοποίηση θα έχει νόημα. Όταν δεν θα έχει μείνει κανένα ιστορικό-εθνικό απωθημένο.

Παραφράζοντας τον Μαρξ, κάλλιστα θα μπορούσαμε να πούμε: “η ανατομία του ανθρώπου είναι το κλειδί της ανατομίας ενός έθνους”.

Αντικαταστήσατε, μάλιστα, και περαιτέρω, την λέξη “ανατομία” με την λέξη “ψυχολογία”, και θα καταστεί ακριβέστερο το νόημα μιας αλήθειας που πρωτίστως μας ενδιαφέρει εδώ. Γιατί, μονάχα έτσι, μπορούμε να καταλάβουμε τους Καταλανούς σήμερα, όταν κατανοήσουμε, δηλαδή, ότι,

η ψυχολογία του ανθρώπου είναι το κλειδί για την ψυχολογία ενός έθνους.

Τίποτε λιγότερον, πιθανώς τίποτε περισσότερον.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Η Καταλωνία βρίσκεται στα πρόθυρα εθνικοαπελευθερωτικού πολέμου, έναντι ενός από τα πιο γελοία κράτη στην ιστορία όλων των εποχών, το ισπανικό κράτος, με τις γνωστές σε όλους μας καραγκιοζιλίδικες αντιλήψεις, πρακτικές και τακτικές.

Η συμμορία Ραχόι-Φελίπε, βοηθούμενη από τις βρυκολακιασμένες ορδές των φρανκιστών (που είχαν, μάλιστα, το θράσος να παρελάσουν στους δρόμους της Bαρκελώνης, στέλνοντας σαφή μυνήματα εμφυλιοπολεμικής αιματοχυσίας, αν οι Καταλανοί “δεν κάτσουν στ’ αυγά τους”), προκαλεί την ανοχή και την ψυχραιμία του πολιτισμένου κόσμου.

Εν τω μεταξύ, διάφορες τράπεζες και εταιρείες φεύγουν εσπευσμένα από την Βαρκελώνη, φοβούμενες το επερχόμενο χάος, και έτσι …επικυρώνεται η σοβαρή “αστική” υποστήριξη που έχουν οι Καταλανοί μαχητές της ελευθερίας! Το ακούσαμε και αυτό  στην χώρα μας (και αν θα ήταν ποτέ δυνατόν να υπάρξει αστική ή εθνικοαπελευθερωτική επανάσταση χωρίς αστική τάξη – θα τράβαγε τα μαλλιά του ο Μαρξ!).

 

 

Μέρες του ’36 αναβιώνουν στην Βαρκελώνη, με ένα από τα πιο αισχρά κράτη στην ιστορία της ανθρωπότητας να ετοιμάζεται να συντρίψει το όραμα της Ελευθερίας.

Οι Καταλανοί, εννοείται, δεν είναι “σεπαρατιστές” (αποσχιστικοί), ούτε καταλαβαίνει κανείς τι θα μπορούσε να σημαίνει αυτή η λέξη ανάμεσα σε δύο διαφορετικά έθνη. Πρόκειται, σαφώς, για εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα.

Δεν αρκεί να ζητάει κανείς την ελευθερία της Καταλωνίας. Το ισπανικό κράτος, αυτή η μεγάλη φάρσα στα νότια της Ευρώπης, πρέπει επιτέλους να διαλυθεί στα εξ ων συνετέθη.

Οι Βάσκοι και οι Γαλικιανοί, έχουν σειρά.

 

 

Από την μια ένας κόσμος που δεν καταλαβαίνει, επειδή απλά είναι ηλίθιος. Από την άλλη, ο κόσμος που διψάει για ζωή και ελευθερία. Ένας στους δυο μένει σε αυτές τις περιπτώσεις, και οι δυο μαζί, αποκλείεται. Η Βλακεία ποτέ δεν μπορεί να συμβιώσει με την Ελευθερία. Όποιος προλάβει να εξολοθρεύσει τον άλλον.

 

 

 

Υστερόγραφα:

1 . Στην δεύτερη φωτογραφία, πολιτοφυλακή του τροτσκιστικού POUM στην Βαρκελώνη. Στις πίσω σειρές διακρίνεται ο αναρχικός τότε George Orwell που πολέμησε μέσα από τις γραμμές του.

2 . Στο βίντεο, κάτω, ένα ακόμα έργο του Καταλανού συνθέτη Josep Manuel Berenguer, το “Alef Tera Kal Nanon” για κουαρτέτο σαξοφώνων.

 

 

 

 

 

 

 

 

Η Ελευθερία είναι το Μέγα Τεστ του Κόσμου, εκεί όπου όλα μπορούν να κριθούν σύμφωνα με τις πραγματικές δυνατότητές τους και όχι υπό το καθεστώς μιας οιονεί καθυπονομεύουσας “ασυνειδητότητας” που τορπιλίζει, δίχως να φαίνεται,  κάθε ανθρώπινη προσπάθεια .

Το μέγα τεστ του κόσμου, συνεπώς, aλλά και η απαραίτητη συνθήκη για να υπάρξει  ο κόσμος, ως στέγη υπερ-κειμένων πλέον, αυτονόμων και ανεξαρτήτων μεταξύ τους και όχι σαν σε δουλεμπόριο υποκειμένων έτσι όπως τελούν έως σήμερα, και καθώς, εν παραλλήλω, αγωνίζονται για λίγα μέτρα ακτίνας δράσης, μέσα σε ένα κατασκότεινο αμπάρι πλοίου που τους μεταφέρει εκόντες άκοντες στην νέα αμερικανική ήπειρο του μέλλοντος.

 

 

Το Πεπρωμένο είναι αυτό το πλοίο και το μεν πλοίο από την ίδια την ιστορική πορεία πλεύσης του κατευθύνεται προς έναν Νέο Κόσμο της Αυτοπραγμάτωσης και της Ελευθερίας, όμως ο μηδείς καπετάνιος του, ο Μη Υπάρχων που, όμως, και κατ’ έναν τρόπο, “υφίσταται”,- μια κενή θέση με άδεια μάτια στο πιλοτήριο κατ’ ουσίαν-, ενδιαφέρεται πρωτίστως να μπατάρει τους σκλάβους στα νερά πριν φτάσουν σε αυτόν τον Νέο Κόσμο. Γιατί, αυτήν την φορά, οι σκλάβοι, με το που θα πατήσουν το πόδι τους στην Νέα Γη, θα απελευθερωθούν αυτόματα.

Σύγκρουση θελήσεων και επιδιώξεων, σίγουρα. Το αδηφάγο Μέγα Τίποτα απέναντι στην δίψα για ύπαρξη.

Μα πάνω απ’όλα υπάρχει πραγματικά,  ατομικό, συλλογικό πεπρωμένο, ακόμα και πεπρωμένο των Εθνών.

Στην Καταλωνία, για παράδειγμα, “έτυχε” ένα από τα πλέον άσχημα πεπρωμένα του είδους.

 

 

Ας μην πάμε μακριά με κάποια ιστορική αναδρομή, ας αναφέρουμε απλώς το εξής : το να περιορίζεις, για παράδειγμα, τόσον πολύ ακόμα και ΤΗΝ ΓΛΩΣΣΑ ενός έθνους στην χρήση και διδασκαλία της με έναν τρόπο τέτοιον που λίγο απέχει από την απαγόρευση, (μια γλώσσα έτσι κι αλλιώς όμορφη και περισσότερον δραστική από την καστιλλιάνικη γλώσσα), αυτό δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια σαφής απαγόρευση σε αυτό το έθνος να υπάρξει ως τέτοιο.

Το ότι οι Ισπανοί πρέπει να παρουσιάζουν σοβαρό σύνδρομο κατωτερότητας έναντι των Καταλανών, αυτό είναι κάτι τόσον φανερό και γνωστό πλέον, που δεν υπάρχει νόημα να το πραγματευτούμε εδώ περαιτέρω.

Εδώ μας ενδιαφέρει, ωστόσο, και  πρωτίστως, κάτι άλλο.

Η Ελευθερία ως κατ’ εξοχήν αντίπαλος της έννοιας του “πεπρωμένου”, και στην παρούσα περίπτωση ενός “εθνικού” πεπρωμένου.

 

 

Η παλαιά αναρχική θεώρηση που διέβλεπε σε κάθε “εθνικό” πόλεμο και εθνική επανάσταση ΜΟΝΟΝ τον πόθο για την ελευθερία (με την πλέον υπαρκτική και ατομική έννοια) ως κινούν αίτιο, παραμένει απόλυτα σωστή.
Μα και εδώ στην Ελλάδα μια φορά και έναν καιρό, “ελευθερία ή θάνατος” δεν είχαν ως σύνθημα οι οπλαρχηγοί; (πριν τα κάνουν, φυσικά, μαντάρα με την αρχομανία τους, και κάτσουν για τα καλά την βάρκα της επανάστασης, κάτι που το πληρώνουμε  με αυτό το εφιαλτικό ελληνικό υπο-κράτος που βιώνουμε έως σήμερα).

Δεν έχουν λοιπόν καμμία σχέση οι Καταλανοί με αυτό που θα μπορούσε να αποκληθεί ακόμα και “δικαιολογημένος εθνικισμός ενός καταπιεζομένου έθνους”. Δεν είναι καν τέτοια περίπτωση. Οι Βάσκοι ίσως.

Δεν υπάρχει πιο κοσμοπολίτικη, διεθνιστική, επικράτεια στην Ευρώπη σήμερα από την Καταλωνία.
Οι Καταλανοί μάχονται καθαρά για το γυμνό όραμα της Ελευθερίας, και η πάλη τους, στον σημερινό κόσμο αποτελεί έναν από τους καλύτερους οιωνούς του μέλλοντος.

 

 

Φόρος τιμής στην Καταλωνία, λοιπόν, για δεύτερη φορά. Ο Τζωρτζ Όργουελ, μια φορά και έναν καιρό, όντας αναρχικών πεποιθήσεων ενετάχθη εθελοντικά στην πολιτοφυλακή του τροτσκιστικού POUM και πάλεψε τον φρανκισμό μέσα από τις γραμμές του.

Τότε η Καταλωνία αφέθηκε μόνη της από όλην την Ευρώπη, δυτική και “σοσιαλιστική”, επρόκειται για την κατ’ εξοχήν προδομένη επανάσταση του 20ού αιώνα.

Σήμερα, απέναντι στον μέγα καραγκιόζη Ραχόι, η ιστορία επαναλαμβάνεται. Η Ευρωπαϊκή Ένωση μαχαιρώνει πισώπλατα τους Καταλανούς.

Και αυτό είναι κάτι που επ’ ουδενί δεν πρέπει να επιτρέψουμε.

 

 

 

Σημείωση για το “Islands” που παρατίθεται στο βίντεο μόλις άνω:

 

 

Το “Islands” που παρουσιάζεται στο τέλος του κείμενου είναι μια avant-garde οπτικοηχητική σύνθεση του Καταλανού δημιουργού Josep Manuel Berenguer, συνθέτη και διευθυντή της καταλανικής Orquestra del Caos και επιτίμου προέδρου της International Conference of Electro Acoustic Music CIM/UNESCO. Η σύνθεση έχει να κάνει με το μνημείο “Passages” του Ισραηλινού γλύπτη Dani Karavan, το οποίο ηγέρθη στην καταλανική πόλη Πορτ Μπόου, εκεί που φέρεται πως αυτοκτόνησε ο μεγάλος Γερμανο-εβραίος στοχαστής Walter Benjamin προκειμένου να μην πέσει στα χέρια των ναζί.
Η φράση που επαναλαμβάνεται σε διάφορες γλώσσες κατά την διάρκεια του έργου, είναι του Walter Benjamin, από τις φιλοσοφικές θέσεις του για την Ιστορία, και έχει ως εξής:

“Schwerer ist es das Gedächtnis der Namenlosen zu ehren als das der Berühmten. Dem Gedächtnis der Namenlosen ist die historische Konstruktion geweiht.”

“Είναι κατά πολύ πιο δύσκολη η απόδοση τιμής στην μνήμη των ανωνύμων απ’ ό,τι των  φημισμένων. Η ερμηνεία της Ιστορίας είναι αφιερωμένη στην μνήμη των ανωνύμων”.

 

 

 

 

 

 

 

Υπάρχει κάτι το εξόχως τυχοδιωκτικό (με την καλλίστη έννοια της λέξης) στην ζωή και το έργο του Ιάννη Ξενάκη, το οποίο, δείχνει,  με τον τρόπο του, την βάσανο της πρωτοπορίας κατά την διαδρομή του 20ού αιώνα, όχι λιγότερον μάλιστα, τις δημιουργικές αντιφάσεις αναπροσαρμογής της σε νέα δεδομένα, και κυρίως, το πρωτοφανές αίσθημα ερήμωσης που επιπροσέθετε διαρκέστερα σε έναν κόσμο, που ολοένα και περισσότερον ερημωνόταν μέσα σε πρωτοφανή διαδικασία όχι πάντοτε αναγνωρίσιμης ή διακριτής ανθρωπολογικής μετάβασης. 

Μια εξαιρετικά μεταβατική περίοδος της ανθρωπότητας ανάμεσα σε χίλιους τρόμους, απειλές, συγχυσμένες οπτικές και θεωρήσεις από  την πλευρά των συμβατικών ιδεολογιών, αλλά και ριζοσπαστικές, καινοφανείς εφορμήσεις κάποτε (π.χ. το Κίνημα της  Αυτονομίας  στην Ιταλία της δεκαετίας του 70), και συναντώντας, εν τέλει, την κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ, που δεν σήμαινε απαραίτητα ότι τα “τείχη” έπεσαν επιτέλους στον κόσμο.

Καταδικασμένος σε θάνατο, λοιπόν, ο Ξενάκης,  από στρατοδικείο του ελληνικού κράτους για λιποταξία (μια απόφαση που ήρθη μόλις το …1974), πέρασε με πλαστό διαβατήριο στην Ιταλία και από εκεί στην Γαλλία, όπου βρήκε άσυλο και μπόρεσε να σταδιοδρομήσει.

 

 

Τσακώθηκε , ως γνωστόν, με τους πάντες, τον “έπνιγαν” τα πάντα, ακόμα και οι πρωτοπορίες του καιρού του. Πρώτα πρώτα, με τον Honegger που ήταν ο δάσκαλός του, επειδή ο Ξενάκης απέρριπτε την αρμονία και την αντίστιξη και δεν ήθελε καν να ασχοληθεί με αυτά (με την πιο κρίσιμη βάση της μουσικής θεωρίας δηλαδή!), τσακώθηκε με τον Boulez, με τον Stockhausen (ο οποίος έβρισε τον Ξενάκη δημόσια, λόγω μιας θέσης του Έλληνα συνθέτη για τον σειραϊσμό εκείνον τον καιρό), ακόμα και με τον μεγάλο ευεργέτη του, τον Le Corbusier, και με αυτόν τσακώθηκε (για σχεδόν παιδιάστικους λόγους).

Τα “Εόντα” (1963) του συνθέτη, βασίζονται σε ένα κομπιούτερ-πρόγραμμα που αναπτύχθηκε σε εκείνους τους πολύ αρχέγονους και πρώιμους από την άποψη της σχετικής τεχνολογίας καιρούς. Πολύ λίγοι συνθέτες καταπιάνονταν τότε με τα κομπιούτερς, τα δε σχετικά -ολίγα- μηχανήματα ήταν ογκώδη, αποθηκευμένα στα Πανεπιστήμια και εξαιρετικά αργά στο processing (μνημειώδης έχει παραμείνει έως σήμερα, για παράδειγμα, η “Computer Cantata” του μεγάλου Αμερικανού συνθέτη Lejaren Hiller, έργο που εμφανίστηκε την ίδια χρονιά, στην οποία εμφανίστηκαν και τα “Εόντα” του Ξενάκη).

 

 

Λοιπόν, τα “Εόντα”, είναι τρόπον τινά ένας φόρος τιμής στον Παρμενίδη, που τυγχάνει να είναι, για εκλεκτικούς και ειδικούς λόγους,  ο πλέον προτιμώμενός μου από τους προσωκρατικούς στοχαστές, όπως εξ άλλου και ο ίδιος ο Ξενάκης παραμένει ένας από τους πλέον προσφιλείς συνθέτες μου απ’ όλην την ιστορία της μουσικής·  όμως θέλω να πω κάτι άλλο τώρα.

Η έννοια του “Εόντος” είναι πολύ βασική στον Παρμενίδη, άνευ αυτής  δεν κατανοείται  ή γίνεται μόλις αντιληπτό τίποτε από την σκέψη του. Πρόκειται για το σταθερό, και αδιασάλευτο στην ουσία του, Είναι των πραγμάτων πίσω από την πολυ-φαινομενικότητα των εμφανίσεών του (ή άλλως, για το δεύτερο, το “Πολύτοπο” του Ξενάκη με ηχητικούς/αρχιτεκτονικούς όρους).

Στα “Εόντα” του ο Ξενάκης μέσα από ένα προ-σχέδιο  ανάπτυξης πιθανοτήτων και ενδεχομενικότητων στον ήχο, δημιουργεί ένα αριστούργημα για πιάνο, δύο τρομπέτες και δύο τενόρο-τρομπόνια.

 

 

Σε αυτό το έργο, θα έλεγα κυρίως, ο μεγάλος φυγάς Έλληνας συνθέτης επιτυγχάνει μια από τις πλέον απόλυτες εκφράσεις της ιδιοφυίας του. Για μένα, αυτό το έργο είναι η ίδια η Ύπαρξη, ή αλλιώς, -και αν θα μπορούσα να το πω έτσι-, το Εόν που γίνεται Αιών.

 

Σημείωση: στην πρώτη φωτογραφία πάνω, το περίπτερο της Philips στην Διεθνή Έκθεση των Βρυξελλών, το έτος 1958.  Η κατασκευή του περιπτέρου ξεκίνησε ως σύλληψη από τον Le Corbusier και ολοκληρώθηκε σχεδιαστικώς από τον Ξενάκη.

 

 

 

 

 

 

 

 

Επανάσταση, εξέλιξη, προώθηση, σήμερα πια, μπορεί να σημαίνει, απλά, ή και μόνον, το να ερμηνεύουμε τον Κόσμο και το Αίνιγμά του, καθαρά μέσα από τις διαδικασίες και λειτουργίες του Νου ως Αρχέτυπον και ως πρώτη δρώσα ισχύς.

Φαίνεται πως ο κόσμος αυτός δομείται πάνω σε ένα “automate incorporel” (ο συγκεκριμένος όρος που χρησιμοποίησε  ο Leibniz  για τις “Μονάδες” του, παραμένει απαράμιλλος και, σίγουρα, χρηστικός και γι’ αυτήν την περίπτωση), και ακριβώς γι’ αυτό , διενεργείται και τελείται σε “πεπρωμένα” (ατομικά, αλλά και συλλογικά), ή αλλιώς, μερίδια ρόλων, τα οποία, τα “ανδρείκελα” και “γυνείκελα” κατά μίαν έννοια, δηλαδή οι άνθρωποι μέχρι σήμερα, φέρουν εις πέρας, πιστεύοντας, φυσικά, πως οι ίδιοι δημιουργούν την ζωή τους (μόνον ως ένα μικρό, σχετικά, βαθμό, προς το παρόν,  είναι εφικτό αυτό, και μετά απο σκληρή πάλη). Αν δεν είχαν αυτή την ψευδαίσθηση, άλλωστε, δεν θα είχαν όρεξη να συμμετέχουν στο Amphitheatrum που είναι αυτός ο κόσμος.

 

 

Πραγματικά προμηθεϊκή εποχή, αρχίζει, όταν 1) αναγνωρίζεται και κατανοείται το μόλις άνω προλεχθέν και όταν 2) οι σάρκινες μαριονέττες αυτονομούνται από τα σενάρια που τους έχει προ-πλέξει αυτό το automate incorporel, που είτε το αποκαλέσει κανείς “θεό”, είτε  “δαίμονες” ή  “κενότητα”, κλπ., δεν έχει τόσον μεγάλη σημασία.

Φανταστείτε έναν Κύκλο που κάποια στιγμή περιπίπτει στην σχηματική έλλειψη και την ωοειδή μορφή,  και αρχίζει σιγά σιγά να ραγίζει σε ακανόνιστα σχήματα (όπως ένα αυγό), δημιουργώντας θραύσματα στην επιφάνειά του, πλήρως άνισα μεταξύ τους.

Αυτή, λοιπόν, η θραυσμένη επιφάνεια, είναι ακριβώς η Έκρηξη του Υποκειμένου και της Ανισομορφίας. Όμως, το Υποκείμενο  βρίσκεται ήδη εγκλωβισμένο στα δίχτυα των “προκαθορισμένων ρόλων”.  Και αυτό δεν είναι κάτι άλλο παρά η αρχή της ανθρώπινης Ιστορίας, ως χρόνος προ-“ετοιμασμένος”.

Σκοπός, όμως, είναι,  αυτά τα ανισομερή τμήματα να γίνουν το καθένα τους ένας πλήρης κύκλος από και για τον εαυτό του,

και όχι να καταρρεύσουν όλα μαζί στην διάλυση ενός θραυσμένου ωού.

 

 

Υπάρχει πάντα μια Δύναμη που καλεί σε διάλυση, και μια Δύναμη που καλεί σε προώθηση. Αυτή η Πρωταρχική Σχιζοφρένεια του Σύμπαντος, βρίσκεται ακόμα και μέσα σε κάθε άνθρωπο ξεχωριστά.

Και εδώ, άλλωστε, εντοπίζεται το δίλημμα, κάθε δίλημμα, κυρίως, το αρχετυπικό δίλημμα του ανθρώπου, εκείνο το παμφάγο “είτε-είτε”, που δεν είναι κάτι άλλο παρά συμπαράγωγο αυτού του Κουκλόκοσμου.

(σημείωση: επί τη ευκαιρία, ακούστε τον θαυμάσιο “Κουκλόκοσμο” του μεγάλου Έλληνα συνθέτη της αβάν-γκαρντ και ηλεκτρονικής μουσικής, Στέφανου Βασιλειάδη, μόλις κάτω στο βίντεο που παρατίθεται).

 

 

Η Πρώτη Αυτοσυνείδηση και Εξυποκειμενικοποίηση έχει ως “τίμημα”, λοιπόν,  τον εγκλωβισμό στο Πεπρωμένο.

Αυτό ακριβώς το τίμημα πρέπει να αρθεί. Και αυτό, μπορεί να γίνει,  όχι μόνον όταν φανταστούμε έναν κόσμο χωρίς τίμημα πια (χωρίς διλήμματα και είτε-είτε, επίσης) , αλλά πρωτίστως, κατανοήσουμε το ΠΩΣ μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο. Ότι μπορεί να γίνει, είναι σίγουρον, δεν υπάρχει αμφιβολία. Δεν θα σκεφτόμασταν καν αυτές τις λέξεις και έννοιες, αν δεν περίμενε ήδη στην γωνία αυτός ο “νέος κόσμος”.

Ασφαλώς και υπάρχει συγκεκριμένος “μηχανισμός” (όχι νόμος ακριβώς) που προκαλεί αυτόματα αυτόν τον εγκλωβισμό και την τέλεση του Πεπρωμένου. Ο Νους, μπορεί, κάλλιστα, να τον συλλάβει, να τον τροποποιήσει, να τον άρει, να τον κάνει ό,τι θέλει, με λίγα λόγια.

Αυτή είναι όλη κι όλη η ιστορία σε μια (κοσμολογική) Ιστορία που λογικά δεν έχει Τέλος, αλλά, σίγουρα, πάντοτε Αρχή.

 

 

 

 

 

 

 

 

της Χαριτίνης Ξύδη

 

Προσπάθησα να επιστρέψω
σε μια ηλικία
όπου οι αποστάσεις φαίνονταν
μικρότερες των αποφάσεων
να τις διανύσεις.
Σε μια συνέπεια
που παρείχα στον εαυτό μου
απόκρημνη αλλά
σχεδόν σωματική.

Είναι πάντα το ίδιο δύσκολο
να επιστρατεύω το οξυγόνο
– που άλλοι έχουν στο τσεπάκι τους –
για να μην αποπνιγώ.

 

 

Το οξυγόνο μου υπερασπίζεται
ένα μοντέλο μεταμόρφωσης και τόλμης.

Μετά, ίσως παρακμάζει.

Μα, δείχνει σαν
το δικό μου οξυγόνο
να είναι απαραίτητο
για τη δική σας ζωή.

 

 

Οι άνθρωποι, όμως, ξέρετε
αλλάζουν.

 

{Εγκόλπιον Αϋπνίας,  Μεταμόρφωση}

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MAN RAY: Le Retour à la Raison (1923)

 

Το “Le Retour à la Raison”,  είναι η πρώτη απόπειρα του Man Ray να εκφραστεί με κινηματογραφικά μέσα (ή μάλλον με κινηματο-ποιητικά μέσα) και αρκετά εντυπωσιακή, όσον αφορά την σύνδεση του τίτλου με το περιεχόμενο. Πρόκειται για ένα, στην ουσία,  τρίλεπτο (σχεδόν) σχόλιο πάνω στον τίτλο, στην θέαση του οποίου ο ανυποψίαστος θεατής, διόλου απίθανο να …απορήσει και να θεωρήσει το όλο εγχείρημα ως ένα αστείο ή μια φάρσα.

Φαινομενικά ασύνδετες ή αυθαίρετες εικόνες που στηρίζονται και συνδομούνται, κυρίως πάνω σε περιστροφές φωτεινών πηγών, και ακόμα, στα παιγνίδια φωτός και σκιάς που προκύπτουν και έρχονται να υπερτονίσουν την επιστροφή στο “λόγο”, την “λογική” (la raison, βέβαια, είναι ο λόγος, με την έννοια της λογικής πρωτίστως, αλλά είναι και η “αιτία”· πρόκειται για μια τρίπτυχη έννοια που έχει να κάνει με την, ας πούμε, πιο ντετερμινική όψη της λογικής, χωρίς αυτό, φυσικά, να είναι απόλυτο).

 

 

Από μιαν πρώτη άποψη, λοιπόν, το φιλμ παρά, ή και σε πλήρη αντίθεση με, τον τίτλο του, δίνει την εντύπωση μιας “αντιδραστικής” ανορθολογικής υπονόμευσης, κάθε έννοιας λογικής. Πράγμα βέβαια που είναι σωστό, αρκεί να απαλειφθεί η λέξη “ανορθολογική”, και να προστεθεί ακόμα η λέξη “συμβατική” πριν από την λέξη “λογική”.
Πρόκειται, συνεπώς, για μιαν υπονόμευση κάθε συμβατικής ή αυστηρά αιτιοκρατικής λογικής.

 

 

Συχνά, έχει γίνει η παρεξήγηση σε παλαιότερους αλλά και σε πιο σύγχρονους καιρούς , να εκλαμβάνεται ο σουρρεαλισμός ως ένα πλήρως ανορθολογικό ξέσπασμα των υποσυνειδήτων δυνάμεων της τέχνης, προς όφελος μιας ολοσχερούς άρσης κάθε λογικής υπέρ της πρωτοκαθεδρίας του “φαντασιακού”.

Χωρίς να σημαίνει ότι κάτι τέτοιο δεν συνέβη, περιστασιακά ή διαρκέστερα, στην ιστορία του σουρρεαλισμού (επί παραδείγματι η “αυτόματη γραφή”, η οποία ωστόσο κάποια στιγμή έπαυσε να αποτελεί σουρρεαλιστικό θέσφατο), εν τούτοις, θα ήταν πολύ ρηχή ή επιφανειακή η άποψη εκείνη που θα αδυνατούσε να δει στις σουρρεαλιστικές διαδικασίες παραγωγής της τέχνης, έστω και μέσα από τις κάποτε πρωτόλειες ή αδέξιες φιλοσοφικά απόπειρές της, τίποτε περισσότερον από μια θέληση για την επιστροφή σε μιαν ανορθολογική massa confusa.

 

 

“Le Retour à la Raison”, παρ’όλ’ αυτά, τιτλοφορεί ο Man Ray το ευφυέστατο τρίλεπτο φιλμ του. Και έχει λόγο, raison, γι΄ αυτό σίγουρα, καθώς ο σκοπός εδώ είναι η ανίχνευση μιας “άλλης” λογικής, -τέτοια που η τέχνη με την ελευθερία της επιτρέπει κάποτε-, και η οποία δεν βασίζεται μόνο στην αιτιότητα (ή, σχεδόν, καθόλου σε αυτήν), αλλά, κυρίως, στις συγχρονικές εκφάνσεις της πραγματικότητας (το “αντικειμενικό τυχαίο” του σουρρεαλισμού), ή ακόμα και στον χειρισμό του πλέον ωμού, και ερριμμένου ως έχει στην αισθητηριακή εποπτεία, τυχαίου.

Το φιλμ φαντάζει σαν μια αναζήτηση μέσα από φώτα και σκιές, που στο τέλος παίρνουν μορφή και υπόσταση στις καμπύλες του γυμνού σώματος της Kiki de Montparnasse (γνωστό καλλιτεχνικό μοντέλο της εποχής και ερωμένη του Man Ray), υπογραμμίζοντας με έναν εξαιρετικά ευρηματικό εικονοληπτικό τρόπο την σημασία της σουρρεαλιστικής Αισθητικής, σε μιαν αποθέωση της ομορφιάς του γυναικείου σώματος, ως πρώτιστο “ενδιάμεσον” , και σε συμβολικό επίπεδο, προς την επανεύρεση ενός Καθαρού Λόγου που δεν έχει πλέον σχέση με την συμβατική λογική, αλλά με κάτι άλλο που οφείλει η ανθρωπότητα να το ανιχνεύσει, σε κάθε περίπτωση, πέραν του σουρρεαλισμού.

 

 

Άλλωστε, γι’ αυτό ακριβώς ενέσχε κεφαλαιώδη αξία ο σουρρεαλισμός κατά τις εποχές που έδρασε. Έθεσε κρίσιμα ζητήματα, οριακά για την σκέψη, την ζωή και την τέχνη, όχι για να τα λύσει ο ίδιος (όποτε κατέληξε δόγμα ο σουρρεαλισμός, κυρίως κατά την κατοπινότερη παρακμή του, υπήρξε το χειρότερο απ’ όλα τα δόγματα), αλλά η ίδια η Ιστορία, ή η ανθρωπότητα, σε πιο ώριμες καλλιτεχνικά/στοχαστικά περιστάσεις και κινήσεις.

 

 

 

(το κείμενο αυτό είχε πρωτοαναρτηθεί στο Century Camera II κατά τον Φεβρουάριο του 2012)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Δεν υπάρχει κανένας λόγος, να σκέφτεται κάποιος οποιοδήποτε μέλλον αυτού του κόσμου, αν δεν μπορεί να φανταστεί τον πλανήτη στον οποίον ζούμε, κάποια στιγμή να παύει ως  Μητέρα-Γη, και να γίνεται Κόρη-Γη!  ‘Η, αλλιώς, σημαίνοντας και μεθερμηνεύοντας  με μυθολογικούς όρους, η Ανδρομέδα, που σώθηκε τελικά από το Κήτος.

Κάτι, εκεί έξω, περιμένει, εδώ και αιώνες .

Όχι να αλλάξει το ίδιο.

Δεν “υπάρχει” έτσι κι αλλιώς.

Να αλλάξει, περιμένει, ωστόσο, ο τρόπος που το βλέπουμε.