Skip navigation

 

 

 

 

 

Όπως ακριβώς το Καλό δεν διαφέρει από το Κακό τόσον στον σκοπό όσον στην μέθοδο (συνήθως, και αν το καλοσκεφτούμε), έτσι, και με ανάλογο ή παρόμοιο τρόπο,  μια υγιής, προωθητική εφόρμηση στον χρόνο δεν διαφέρει από την διαλυτική τάση μιας παρακμής τόσον στο σκοπό όσον, τελικώς, και πάλι,  στην ίδια την μέθοδο!

Το φαινόμενο της Ιστορίας είναι καθαρά μεταβατικό. Πρόκειται για μια “προσωρινή” ανωμαλία του Χρόνου. Και, σίγουρα, δεν έχει νόημα, αν δεν οδηγεί κάπου. Αυτό το κάπου συνιστά,  ασφαλώς, και την λύση της Ιστορίας.

Η εβραϊκή  σκέψη ήταν ίσως η πρώτη που αντελήφθη με ανεπανάληπτο τρόπο την πρόοδο και την παρακμή της Ιστορίας μέχρι την οριστική λύση της σ’ έναν μεσσιανικό χρόνο. Απ’ αυτή την σκοπιά μπορούμε να δούμε και διαφορετικά την Έξοδο του Ισραήλ από την Αίγυπτο, καθώς και τα περαιτέρω ιστοριογραφικά δεδομένα του όπως αναγράφονται στην “Tanakh” (την Παλαιά Διαθήκη, δηλαδή), και ως εάν συνιστούσαν μιαν “εν κυττάρω” προ-αναπαράσταση του συνόλου ιστορικού χρόνου της ανθρωπότητας, τόσον εκείνου που είχε τελεσθεί έως τότε, όσον και εκείνου που  έμελε να εκδηλωθεί μετά, μέχρι το τέλος των καιρών και την λύση της Ιστορίας.

 

 

Από την άλλη, η αρχαία ελλαδική αντίληψη είναι καθαρά “κυκλική”. Τα πάντα παρουσιάζονται εδώ ως δουλικά εξαρτήματα του Πεπρωμένου, και, συναλλήλως, ως αθύρματα στις τραγωδιακές “ορέξεις” των θεών.

Ο αρχαίος ελλαδίτης είναι καταδικασμένος να προσφέρει θέαμα στους θεούς (πιστεύοντας πολλές φορές ότι προσφέρει θέαμα στους συμπολίτες του). Ο Προμηθεύς, κάποια στιγμή, θα του δείξει πόσον εφιαλτικώς  ανόητος καθίστατο μέσα σε μια τέτοια αδιανόητη υπαρκτική εκμετάλλευση.  Το θέμα του “χειρισμού” ή της ελευθερίας, εξ άλλου, της ανθρωπότητας είναι το πλέον καίριο σημείο για να αντιληφθούμε την βαθειά διαφωνία και έχθρα του (υπαρξιακώς) “αναρχικού” Προμηθέα απέναντι στον ανεύθυνο Δία που δεν μπορεί να δει τίποτε περισσότερον στον άνθρωπο από μιαν απλή μαριονέττα, στην οποία κόβει ποινές ή βραβεία, ανάλογα με την συμπεριφορά του σ’ έναν εκ των προτέρων δοσμένο, ασαφή, “νόμο” ευσέβειας προς τους θεούς, φερόμενο ως όχι φτιαγμένο από ανθρώπους για ανθρώπους, αλλά από κάποιον αμφίβολης νοητικής ευστάθειας και ισορροπίας θεό.

Κυκλική, λοιπόν, η αρχαία ελλαδική αντίληψη και κάθε κύκλος δεν μπορεί παρά να είναι φαύλος, μόνο και μόνο επειδή επαναλαμβάνεται.  Σε αντίθεση, μάλιστα, με την Μυθολογία των Ελλήνων που, παραδόξως,  βρίσκεται πολύ πιο κοντά στην ορθόδοξη εβραϊκή αντίληψη, όσον η λύση του ιστορικού συνεχούς μέσα από μια κίνηση “εξολόθρευσης” που πάντοτε προετοιμάζουν οι πιο ονομαστοί ήρωες, είναι κάτι περισσότερον από εμφανής.

Σίγουρα, αναπάντεχο, και, κυρίως, σπάνια παρατηρείται: η ιστορική, ελλαδική σκέψη φαντάζει -από μίαν άποψη ιδωμένη και όχι γενικώς- σαν ένα παρακμιακό στάδιο της ελληνικής, μυθικής σκέψης. Η πρώτη κοπιάζει να συντηρεί, η δεύτερη ανατρέπει το συνεχές. Υπάρχει ένα πολύ παλαιό νήμα που συνδέει την αρχαϊκή, μυθική (μη ιστορική)  σκέψη των Ελλήνων με την ιστορική (μη μυθική) σκέψη του Ισραήλ, στο ζήτημα ακριβώς της λύσης του “συνεχούς”.

 

 

Τόσον, λοιπόν, μια υγιής, προωθητική εφόρμηση στον χρόνο όσον και οι διαλυτικές τάσεις της παρακμής, θέλουν στην ουσία να απαλλαγούν από την “ανωμαλία” της Ιστορίας.

Όμως, στην “μέθοδο” διαφέρουν. Η πρώτη θέλει να προσπεράσει από θέση ισχύος την Ιστορία, η δε δεύτερη θέλει να υποχωρήσει ατάκτως ενώπιον αυτής, δηλώνοντας την αδυναμία της να την αντιμετωπίσει, και επιθυμώντας συνειδητώς ή ασυνειδήτως την επιστροφή στο αδιαφοροποίητο και την άρση κάθε υποκειμενικότητας.

Η πρώτη είναι διονυσιακής τέλεσης και επικράτησης (ο Διόνυσος ως ο θεός-υπέρτατο αίνιγμα και “μυστικός διάδοχος”), η δεύτερη μια παρωδία-καρικατούρα του Βάκχου, ούτε καν του Διονύσου! Η προσωνυμία “Βάκχος” καίτοι αναφέρεται, φυσικά, στον Διόνυσο, δεν πρέπει να ταυτίζεται με αυτόν, αλλά με την “σκιά” του.

 

 

Η προωθητική δύναμη θέλει να νικήσει την Ιστορία, να φτάσει στον Θρίαμβο του Ανθρώπου. Η παρακμή λέει “άι στα κομμάτια” και αποκτηνώνεται. Θέλει να φτάσει στον θρίαμβο του προ-ανθρώπου, πιστεύοντας φάλτσα ότι θα βρει ένα είδος “ελευθερίας” μέσα σε μια προσομοίωση θανάτου, κυνισμού, αδιάκριτης μίξης και καταστροφής.

Εξανθρωπισμός ή αποκτήνωση, αυτό είναι το δίλημμα σε κάθε παρακμιακό χρόνο.

Δεν θα είχε νόημα, άλλωστε, να το αναρωτιόμαστε, και με την απάντηση, φυσικά, πλήρως αναμενόμενη, αν δεν είχαμε προκύψει ως ανθρωπότητα μέσα από την άρνηση μιας άλλης, κατά μίαν έννοια, αποκτήνωσης:

την ηρωική “Έξοδο” από το Ασυνείδητο, την άρνηση να παραμένουμε φυτά μακαριότητας σε έναν κήπο, τον οποίον, δεν μπορούσαμε καν να αντιληφθούμε  ως τέτοιον, ως “κήπον”.

Υπάρχουν κήποι και κήποι. Όμως έχουν πραγματικά νόημα μονάχα εκείνοι που όντως μπορείς να “ζήσεις” σε αυτούς. Και, κυρίως, να ζήσεις ελεύθερος.

 

 

 

 

Advertisements