Skip navigation

 

 

 

 

 

 

ΤΟ ΤΙΠΟΤΑ, ΤΟ ΚΑΤΙ ΚΑΙ Η ΠΡΩΙΑ

 

On n’est pas libre tant qu’on désire, qu’on veut, qu’on craint peut-être tant qu’on vit.”

Marguerite Yourcenar, “L’ Œuvre au noir” (1968)

 

Μπορεί και να είναι έτσι, όπως το γράφει η Γιουρσενάρ, μπορεί, δηλαδή, ελευθερία πραγματική να προκύπτει ή να ορίζεται μόνον όταν δεν επιθυμείς, δεν θέλεις τίποτα, δεν φοβάσαι, και ίσως (σίγουρα, μάλλον) όταν καν δεν ζεις.

Καίτοι, ωστόσο, είναι μια ελευθερία πλήρως αναμενόμενη με αυτούς τους όρους, δεν παύει όμως να πρόκειται για ελευθερία που εν απειρότητι ταυτίζεται με την απόλυτη σκλαβιά. Δεν υπάρχει δηλαδή “εκεί” κανείς για να την διαπιστώνει. Ελευθερία, χωρίς συνείδηση, χωρίς υποκείμενο, χωρίς εγώ, φαντάζει μια φάρσα. Επιδίδεται εν τέλει, όμως επιδίδεται σε κανέναν, και ως εκ τούτου φαντάζει περισσότερον ως μια “παγίδα ελευθερίας”, και όχι ακριβώς ως ελευθερία.

Κάτι παρόμοιο, άλλωστε, δεν διεκήρυττε και ο Βούδδας αιώνες πριν; Τουτέστιν, να πεθάνει, ή τουλάχιστον να αποδυναμωθεί, πλήρως η επιθυμία στον άνθρωπο ώστε να ελευθερωθεί από τον  τροχό των γεννήσεων, των θανάτων, και των αναγεννήσεων  (Saṃsāra –  संसार ).

Για τον Βούδδα, η επιθυμία είναι ο λόγος που ερχόμαστε σε ύπαρξη, και ως προς αυτό, σίγουρα έχει δίκιο. Όμως η επιθυμία επιφέρει και την συνείδηση της επιθυμίας, τουτέστιν την αυτοσυνείδηση της ίδιας της ύπαρξης.

 

 

Γενικώτερα, και προσωπικά μιλώντας από μια καθαρά φιλοσοφική άποψη, συμφωνώ με τον Βουδδισμό (ιδίως με τον κατοπινότερο, λόγιο Βουδδισμό της Mahayana) σε πολλά, και ακριβώς γι’ αυτό δεν υπάρχει κοσμοφιλοσοφικό σύστημα που να εκτιμώ περισσότερον.  Διαφωνώ ωστόσο πλήρως, ή για να το πω ακριβέστερα,  είμαι εκ διαμέτρου αντίθετος,  με τον “σκοπό” του.

Δεν επιθυμώ να απωλέσω την (αυτο)συνείδησή μου και να χαθώ στα πρωταρχικά πεδία της Βουδδότητας ή της Παρινιρβάνα, αλλά το ακριβώς αντίθετο: επιθυμώ να υποκειμενοποιούμαι και να εξατομικεύομαι ολοένα και περισσότερον.

Επιθυμώ το κάτι έναντι του πανίσχυρου τίποτα. “Επιθυμώ”, είπα, άλλωστε, μόλις. H λέξη-κλειδί που έφερε και μένα, όπως και όλους τους ανθρώπους, στην γη.

Η Ζωή μου αρέσει, και βρίσκω νόημα σε αυτήν, παρόλο που συνιστά, πράγματι, και από φιλοσοφική-ρεαλιστική άποψη, μια ψευδαίσθηση. Ο κόσμος δεν είναι “πραγματικός”, τίποτα δεν είναι πραγματικό (μόνον η αγάπη!) , όμως έχει ενδιαφέρον να ζεις. Τίποτα δεν συγκρίνεται με την Ομορφιά της Περιπέτειας στην Γη. Υπάρχει κόστος γι’ αυτό, σίγουρα. Πληρώνουμε, και πληρώνουμε πάντα σε “μετρητά”. Σύμφωνοι. Υπάρχει όμως και Μέγα Ιωβηλαίο στην Ύπαρξη κάποια στιγμή.

 

 

Το ζήτημα όπως το θέτουν ο Βούδδας και η Γιουρσενάρ, πάσχει σε ένα κεντρικό σημείο διάγνωσης.

Πονάει χέρι, δεν κόβει ωστόσο χέρι γι’ αυτό.

Πραγματική ελευθερία (ό,τι και αν σημαίνει αυτό) μπορεί να υπάρξει μόνον στην Ζωή, γιατί μονάχα υπ’ αυτόν τον όρο, υπάρχει επίσης κάποιος να την συνειδητοποιεί.

Και ό,τι δεν συνειδητοποιείται, δεν υπάρχει και δεν μπορεί να υπάρξει από μόνο του.

Ο,τιδήποτε  μπορεί να “υπάρχει” μονάχα όταν υφίσταται κάποιος να το συνειδητοποιεί. Όπως ακριβώς στους επιταχυντές των υποατομικών σωματιδίων. Ένα γεγονός στον υποατομικό μικρόκοσμο δεν υφίσταται χωρίς τον παρατηρητή του. Συμβαίνει “κάτι” εκεί, μόνον επειδή βρίσκεσαι ΕΣΥ για να το παρατηρήσεις!

 

 

Το ίδιο και στον πιανιστικό “Μικρόκοσμο” του Béla Bartók (Mikrokozmosz, έργο των ετών 1926 -1939) στον οποίον η κλιμάκωση των κομματιών από το απλούστερο στο πλέον πολύπλοκο  (όπως ακριβώς και στην Ζωή), δεν μπορεί να επισυμβεί χωρίς την  υψηλότερη ανθρώπινη/καλλιτεχνική αυτοσυνείδηση και συνειδητοποίηση της ίδιας της Ζωής ως Τέχνη.

Μπορεί, πιθανώς, ο “Μακρόκοσμος”,  ή μεγάκοσμος, το πεδίο της υψηλότερης “βουδδότητας” κατά τον Σιντάρτα Γκωτάμα, να είναι χωρίς συνείδηση και αυτοσυνείδηση, σύμφωνοι. Όμως ο Μικρόκοσμος (αν θα μπορούσαμε να τον πούμε πολύ αμφίβολα, έτσι) της Γης, αν μη τι άλλο,  προσφέρει και τα δύο, και από αυτήν την άποψη το “μέγα” του  Μεγακόσμου είναι πολύ σχετικό. Ίσως εδώ η προβληματική μπορεί να συμπεριλάβει την σεφιροτική διαλεκτική ανάμεσα “μεγαπρόσωπο” (Αρίχ Ανπίν –  אריך אנפין )και “μικροπρόσωπο”  θεό (Ζέιρ Ανπίν –  זעיר אנפין) στην εβραϊκή Kabbalah, όμως, σε κάθε περίπτωση, ο μεγάκοσμος και ο μικρόκοσμος είναι θέμα “οπτικής γωνίας”.

Και ο Μικρόκοσμος της Γαίας  από μίαν ή περισσότερες απόψεις, είναι πιο σημαντικός από τον συμβατικώς ή κατ’ έθος λογιζόμενον ως “Μεγάκοσμο”, και καθίσταται ούτως ουσιαστικότερος, ή o έχων νόημα , Μέγας Κόσμος.

 

 

Όπως παρατηρείς από μακριά μια Μεγάλη Πόλη, μιαν απέραντη Βαβυλώνα του ονείδους, σίγουρα, αλλά μαζί της χαράς  και της αξιοπρέπειας, εφ’ όσον αναλάβεις την ευθύνη να παλέψεις γι’ αυτά, και  βλέπεις αρχικώς αυτήν την πόλη σαν μια κουκίδα στον ορίζοντα. Από κοντά, μέσα στους δρόμους της πόλης, δεν αποκλείεται να περάσουν αιώνες, ώσπου να καταλάβεις ότι ποτέ δεν έφυγες από το ίδιο “σημείο”.

Μόνον, που η διαφορά του να επιθυμείς “κάτι”, απέβη περισσότερον από σημαντική, μοιραία ίσως, κόλαση πιθανώς, αλλά το μόνον, ωστόσο, που υπόσχεται κάποια στιγμή την Ελευθερία.

 

 

 

 

Advertisements