Skip navigation

 

 

 

 

 

 

Τι είναι “ηρωικό υποκείμενο” , – αν θα έπρεπε, οπωσδήποτε , να προσδώσουμε μια τέτοια μεμερισμένη εξειδίκευση στον  όρο “υποκείμενο”;

Κατά την προσωπική μου γνώμη, δεν είναι κάτι άλλο από εκείνον, διαιωνίως,  που “ξηλώνει” τον κόσμο για να φτάσει στην γυμνή ουσία του “πραγματικού”. Όλοι οι μύθοι του κόσμου και οι παραλλαγές τους, αν μεθερμηνευθούν σωστά, δεν δεικνύουν κάτι το διαφορετικό, αν και όχι κατ’ ανάγκην ακριβώς αυτό.

Το ηρωικό υποκείμενο “αδειάζει” , λοιπόν, τον κόσμο, για να φτάσει στο απώτατο-εγγύτερο “κέντρο” των φαινομένων. Είθισται, σύμφωνα με τους μύθους και τους λαϊκούς θρύλους, αυτό το “κέντρο” να φυλάττεται καλώς από “τέρατα” ή “δαιμονικές” μορφές, και, σίγουρα, κάτι ξέρανε που το λέγανε, δεν το λέγανε τυχαία.

‘Αλλωστε, ό,τι προκύπτει από το παγκόσμιο ασυνείδητο των λαών δεν εκφέρεται επί ματαίω ούτε για πλάκα. Έχει και νόημα και ουσία, έστω και αν δεν είναι πάντα πρόδηλα, ή  καλύπτονται με “φυσικό”, ανεπιτήδευτο τρόπο πίσω από την άγνοια της α-συνείδητης εκφοράς.

 

 

Φτάνοντας, λοιπόν, το ηρωικό υποκείμενο στο “κέντρο” (μέχρι αυτό, περίπου, το σημείο, υπαινίσσονται ή αφηγούνται οι μύθοι, από εκεί και πέρα τα πράγματα, πιθανότατα, δεν επισυμβαίνουν κατά το αναμενόμενο), ευλόγως μπορεί να ελπίσει κάποιος πως δεν πρόκειται, μάλλον, να πέσει ηλιθίως στην “παγίδα”.

Και αυτό, δεν είναι τίποτε άλλο από  μια βάσιμη, εμπειρική υπόθεση.

Βέβαια, δεν αναφωνεί  “άνθρακες ο θησαυρός!”, σίγουρα, γιατί οποιοδήποτε καλά φυλαγμένο μυστικό δεν μπορεί να είναι “φθηνό”. Δεν μπορεί να είναι φθηνό γιατί δεν έχει καν “αξία”, ούτως ώστε να το χαρακτηρίζει η φθήνεια ή η ακρίβεια. Πρόκειται για κάτι το απόλυτο, και  απ’ αυτήν την άποψη, μόνον το σχετικό “τιμάται”, όχι το απόλυτο.

Αναφωνεί, συνεπώς: “τελικά, ήτανε θησαυρός οι άνθρακες” ! Και …επιστρέφει σε αυτούς.

 

 

Ο θεός Άρης δεν ήταν τόσον ανόητος ώστε να μην προτιμά την “θράκα” από τον Όλυμπο, και περνούσε το μέγιστο μέρος του βίου του στην Θράκη. Σχεδόν έκπτωτος άγγελος από τον Όλυμπο, αλλά είχε λόγους γι’ αυτό, σίγουρα.

Ο Οδυσσεύς ήξερε ότι το ταξίδι του ήταν άπαξ και ανεπανάληπτο.

Ο Διόνυσος, ωστόσο, Διόνυσος Λυσεύς, κατέσχε την Έξοδο από το αδιέξοδο του Μυστηρίου του Κόσμου. Ο πρώτος ήρωας ανάμεσα στους θεούς, σε μια κοσμολογική κατάσταση στην οποία οι θεοί αντιμάχοντο τους ήρωες.  Ο Διόνυσος, λοιπόν, έσπασε την παράδοση, προς όφελος του ανθρώπου, φυσικά. Μετά, βέβαια, υπήρξε και ο επαναστατημένος Τιτάνας, ο μέγας Προμηθεύς.

 

 


Αξίζει, ασφαλώς, να θυμηθούμε εδώ πως η μητέρα του, η Σεμέλη, “κάηκε” όταν ο Δίας της φανερώθηκε σε όλη του τη λάμψη. Ο μύθος πιθανώς να κρύβει τον κίνδυνο που ελλοχεύει σε αυτό το απώτατο Μυστήριο, όταν ο νους και η ψυχή δεν έχουν ετοιμαστεί καταλλήλως ώστε να δεχθούν ηθικώς, ψυχολογικώς και διανοητικώς τις τεράστιες ΑΝΤΙΦΑΣΕΙΣ του θεϊκού “κόσμου”.

Παραδόξως, όμως, και ίσως όχι τόσον συμπτωματικώς, στα εβραϊκά “σέμελ” (  סמל   – μια όχι τόσον συνηθισμένη, βιβλική λέξη) σημαίνει “εικόνα” (σημαίνει δευτερευόντως και”άγαλμα”, αλλά εδώ μας ενδιαφέρει περισσότερον η έννοια της “εικόνας”). Είναι κάτι περισσότερον από πιθανόν πως κυμαίνεται εδώ μια διαμεσογειακή κοινή έννοια, δηλαδή, δεν αποκλείεται το όνομα Σεμέλη να σημαίνει “εικόνα”, εκ προθέσεως, εκ σκοπιμότητος και εξ αρχής  στην δική μας γλώσσα ως δάνειο από τον φοινικικό κόσμο.

Η “εικόνα” συνεπώς δεν “άντεξε” την αποκάλυψη του Μυστηρίου και “κάηκε”. Βέβαια, εξ αυτής όλης της ιστορίας γεννήθηκε ο ήρωας ανάμεσα στους θεούς, ο Διόνυσος, ως “ἀρρήτοις λέκτροισι τεκνωθείς”, (όπως μας πληροφορεί ο σχετικός Όρφικός Ύμνος). Ο οποίος Διόνυσος, δεν μπορεί παρά να ήταν ο φορεύς της γνώσης του εσχάτου μυστηρίου, αλλά δεν είναι τώρα το θέμα μας αυτό ακριβώς.

 

 

Ήθελα, κυρίως, να πω κάτι άλλο, καταλήγοντας σε αυτό το κείμενο.

Ο Περσεύς, εξοντώνοντας την Μέδουσα δεν την κοιτούσε απευθείας, αλλά μέσα από την ασπίδα του. Παρατηρούσε τον αντικατοπτρισμό της, το “είδωλό” της, αλλά όχι την ίδια.

Παρομοίως, το ηρωικό υποκείμενο, -αν θέλουμε να το εξειδικεύσουμε ακόμα περισσότερον, θα λέγαμε το “στοχαστικό” υποκείμενο-, ξέρει πάντα ότι βρίσκεται σε ένα σπήλαιο γεμάτο από παραμορφωτικούς καθρέπτες.

“Κάτι” φαίνεται εκεί. “Κάτι” αντανακλάται σε όλους τους καθρέπτες.

Με την διαφορά ωστόσο, πως στο τέλος, δεν είναι και τόσον απίθανον να κατανοήσει, πως, κυρίως, η διαδικασία της αντανάκλασης έχει νόημα και ουσία, και όχι τόσον αυτό που κρύβεται και δι-εικονίζεται.

Ό,τι προκαλεί την ζωή δεν είναι σίγουρον ότι είναι ανώτερον της ζωής (τουλάχιστον σε όλες τις απόψεις του) και εδώ βρίσκεται και ένα ρήγμα στην τυπική φιλοσοφική αρχή που θέλει το αίτιο ανώτερο από το αποτέλεσμα.

Ας μην ζητούμε όμως να ισχύει αυτό και στο φαινόμενο της ίδιας της Ζωής, κατ’ ανάγκην. Η Ζωή, έτσι κι αλλιώς, κλέβει την “παράσταση” πάντα, ακόμα δε περισσότερον, όταν δεν είναι και τίποτε άλλο από αυτήν ακριβώς.

 

 

 

 

 

Advertisements