Skip navigation

 

 

 

TheRiver

 

Στην Μυθολογία των Ελλήνων, όχι σπάνια οι ήρωες αναγκάζονται να παλέψουν -αναπάντεχα- με τους ποταμούς. Ο Αχιλλεύς έδωσε πραγματική μάχη με τον ποταμό Σκάμανδρο, όταν ο δεύτερος ξαφνικά “ζωντάνεψε” και στην κυριολεξία αποπειράθηκε να τον πνίξει με τα οργισμένα και υπερυψωμένα νερά του, ενώ μπορούμε να θυμηθούμε και τον Ηρακλή που πάλεψε με τον ποταμό Αχελώο και τον κατανίκησε, σπάζοντάς του μάλιστα το ένα “κέρας”.

Οι σκηνές εν πρώτοις αφήνουν μια θαυμαστική απορία στον ανύποπτο αναγνώστη που τείνει συνήθως να ερμηνεύσει τις μάχες ως το αποτέλεσμα μιας συμβολοποιημένης “ανθρωποποίησης” των ποταμών, ως εάν, κατά μία έννοια, η φύση εν είδει συνόλου “ζωντανού οργανισμού” στρέφεται κατά των ηρώων, οι οποίοι είναι βέβαια οι εκφραστές μιας ανώτερης συνείδησης της ανθρωπότητας. Στην πραγματικότητα, η φύση εδώ αντιμάχεται το ανθρώπινο στοιχείο από μία “κατώτερη” θέση και έννοια και όχι με την συνήθη εξιδανικευμένη ή “οικολογική” τέτοια που αφθονεί στις μέρες μας . Πρόκειται για εντελώς διαφορετική περίπτωση αντιπαραβολής της ανθρώπινης συνείδησης με το “έξω” αυτής .

 

 

Τι ακριβώς είναι  όμως ένας “ποταμός” ως συμβολοποιημένη έννοια;

Κατ’ αρχάς, θα μπορούσε να πει κάποιος πως το υδάτινο στοιχείο στην Γαία λαμβάνει τρεις κύριες μορφές, ήτοι εκείνες της θάλασσας, του ποταμού και της λίμνης (με όλες τις απορρέουσες δευτερεύουσες μορφές). Κάθε μία έχει την κεφαλαιώδη σημασία της για τα ανθρώπινα στο βαθμό που η θάλασσα παραπέμπει στο αρχέγονο κοσμολογικό χάος όπου οι μορφές ανευρίσκοντο σε μια διαδικασία αυτοεντοπισμού και συσχηματισμού τους (“ὄμματα’ τ’ οἶα ἐπλανᾶτο πενητεύοντα μετώπων” θα γράψει ο Εμπεδοκλής),

ο ποταμός από την άλλη, διαφέρει από την θάλασσα γιατί πάντα έχει ΜΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ,

ενώ η λίμνη είναι, θα μπορούσε να πει κανείς, το σύμβολο του Μεγάλου Μυστηρίου του Κόσμου. Τα πάντα είναι δυνατόν να προκύψουν αίφνης από μέσα της σε μια διαδικασία “καθαρμού” και “αναγέννησης” του κόσμου (ας θυμηθούμε και την Μεγάλη Λίμνη, την “Γέεννα του Πυρός” του ευαγγελικού Λόγου).

Από αυτή την άποψη ο ποταμός σε μια πιο “υψηλή” έννοια αντιπροσωπεύει το Πεπρωμένο, την Μοίρα, τον Χρόνο γενικώτερα, στην φαινομενική “ευθύγραμμη” πορεία του και με μια πιο “αντανακλώμενη” έννοια το “ανθρώπινο ποτάμι” , τον όχλο.

Όμως, είναι δυνατόν ένας ποταμός να έχει “κέρατα” όπως ένας βους; Από πού ακριβώς τα “κέρατα” στον Αχελώο; Θα μπορούσε φυσικά να τα εκλάβει κανείς ως ένα μυθομορφικό σχηματισμό των εκβολών του, όμως ο όχλος είναι σε κάθε περίπτωση μια “ζωώδης” οντότητα και αυτό είναι σημαδιακό για την νοοτροπία των ηρωικών μορφών της Μυθολογίας των Ελλήνων.

 

myth1

 

Φαίνεται λοιπόν πως οι Έλληνες μυθικοί ήρωες, με την πιο βαθειά και αρχετυπική έννοια του όρου “Έλλην” (και ενώ ο Ησίοδος στις “Ηοίες” του, διαφοροποιεί ΠΛΗΡΩΣ τον “Έλληνα” από τον “Γραίκο” !) και καθόλου την “εθνική” τέτοια, δεν συμβιβάζονται με το Πεπρωμένο και το αθρόως ζην στο ό,τι ήθελε προκύψαι του κόσμου. Είναι εκείνοι που έρχονται “κάθετα” για να επιφέρουν μια ανώτερη αυτοσυνείδηση αλλά και μια τάξη στο χάος, πολλές φορές σε πείσμα των θεϊκών παιγνίων και “άνωθεν” εντολών. Εκείνοι που μπορεί να σέβονται και να τιμούν τους θεούς μεν, αλλά από την άλλη δεν διστάζουν να είναι ανυπάκουοι και να μάχονται εναντίον τους, όταν χρειάζεται ή κρίνουν ότι χρειάζεται .

Εδώ, εξ άλλου,  εντοπίζεται η μεγάλη διαφορά της Μυθολογίας των Ελλήνων από άλλες πολιτιστικές κληρονομιές των λαών που έχουν να κάνουν με τα ίδια πράγματα. Στην μυθική, τρόπον τινά,  φιλοσοφία της Άπω Ανατολής ο “ποταμός” είναι κάτι που σχεδόν “δεν αγγίζεται” (πρβλ. την Αρχαία Κινέζικη “Βίβλο των Αλλαγών”). Ο άνθρωπος θα πρέπει να μάθει να συμπορεύεται με αυτόν εν πλήρει υπακοή ώστε κάποια στιγμή να μπορέσει να βγει στην “όχθη” του. Στην Μυθολογία των Ελλήνων, αντίθετα, οι ήρωες -όταν προκύπτει ανάγκη- “δεν καταλαβαίνουν μία” από πεπρωμένο, θεούς και επιταγές και το όχι τόσο παράδοξο είναι πως σε αυτή την πάλη με τους “ποταμούς” βγαίνουν συνήθως νικητές.

Μα, ας μην ξεχνάμε και τον “σκοτεινό” Ηράκλειτο που διετείνετο πως κανείς δεν μπορεί να μπει στον ίδιο ποταμό δυο φορές και είχε βέβαια δίκιο.

Όχι μόνο επειδή ο Χρόνος αποτρέπει την επανάληψη ακριβώς του ιδίου “σημείου” και συνεπακολούθως του ιδίου πράγματος ή διαδραστικού δικτύου γεγονότων, αλλά και για έναν λόγο ακόμα:

 

ws_rail_road_black__white_1920x1080

 

 ο  ποταμός ως σύνολος Χρόνος είναι “άπαξ” και αυτό είναι που κάνει το “τίποτα” αυτού του κόσμου τόσον πολύτιμο. Μία φορά και για πάντα ο κόσμος θα εμμένει ως το μεγάλο δέλεαρ ανάμεσα θνητότητα και υπερβατική συνείδηση αυτής, γιατί οι Έλληνες των μυθικών χρόνων εμάχοντο στην ουσία όχι για τα “βασίλεια” του κόσμου τούτου , αλλά για μιαν ανώτερη συνείδηση αυτού, και κατ’ αναπόφευκτην ακολουθία, για κάτι πολύ πέραν του κόσμου τούτου. Όπως ο Ηρακλής που προσπάθησε να αρπάξει τα Μήλα των Εσπερίδων συναντώντας στον δρόμο του τον Άτλαντα καθώς εβάσταζε με σκληρή προσπάθεια τον κόσμο, όντας βέβαια ο ίδιος -και εκ των πραγμάτων- ένα είδος κυριάρχου του.

Το θέαμα ήταν αρκετό για να διαλύσει κάθε ψευδαίσθηση περί του κόσμου τούτου.

Γιατί ακόμα και ο πιο “ισχυρός” βασιλεύς μέσα σε αυτόν τον κόσμο δεν θα μπορούσε να είναι τίποτε περισσότερο από έναν αδύναμο “δούλο” , συγκρινόμενος με τον Έλληνα τυχοδιώκτη ήρωα και αναζητητή ενός κόσμου αντάξιου του θεού που κρύβει μέσα του.

 

 

 

Advertisements