Skip navigation

 

Κατά το απόγευμα, όντας χαμένος σε διάφορες “ιραν-ολογικές” μελέτες, κυρίως εκείνη (για πολλοστή φορά) της αρχαίας Avesta, και έχοντας περάσει μιαν ομολογουμένως ευχάριστη ημέρα ανά διαστήματα, σε όμορφες συζητήσεις με ενδιαφέροντες ανθρώπους, σηκώθηκα κάποια στιγμή για να καπνίσω ένα τσιγάρο και να βάλω, κατά το δυνατόν, σε μια πρόσφορη ανασύνταξη τις διάφορες και ποικίλες σκέψεις μου.

Θέλω να πω το εξής, δηλαδή, και ήθελα να το γράψω παλαιότερα σε συνανάλογες αναρτήσεις στο παρόν ιστολόγιο κάτω από την συγκεκριμένη “ετικέττα”.

Υπήρχε ασφαλώς μια “κόκκινη” εποχή της ανθρωπότητας, πολύ παλαιά,  και αυτό, μπορούμε να το εγγίζουμε ως ανθρωπολογική ανάμνηση με έναν μάλλον ποιητικό τρόπο (η επιστήμη το προσεγγίζει αλλιώς), ας πούμε,  κάτι σαν μια διάνοιξη μαγικής συνείδησης που επισυμβαίνει εν είδει κατάδυσης στο συλλογικό ασυνείδητο και το οποίο καλείται σε ανάλογες περιστάσεις να ερμηνεύσει  ό,τι αφήνει τελικώς ανερμήνευτο ο νους.

 

 

Ο νους.

Οι αναγνώστες μου σίγουρα ξέρουν με πόση βαρύνουσα ευσημία περιβάλλω πάντοτε τον νου και την  λειτουργία του. Όμως, θα έλεγα πως χρειάζεται και αυτός τις “αναγεννήσεις” του. Πρέπει να πεθαίνει και να αναγεννιέται συχνά, αν θα έπρεπε να διατηρείται πάντοτε κρυστάλλινος και ακμαίος. Προς αυτόν τον σκοπό, η κατάδυση στο ασυνείδητο είναι πάντοτε “κλειδί”, είτε η  ίδια γίνεται με ασυνείδητο τρόπο (όνειρα κατά τον ύπνο) είτε με συνειδητή πρόθεση, όπως για παράδειγμα κατά την συγγραφή της ποίησης, αλλά και μέσω άλλων δραστηριοτήτων της ζωής. Είναι, θα μπορούσε να πει κανείς ακόμα, και ως προς μιαν ορισμένη αναλογία, όπως στον έρωτα. Κάποιες στιγμές ο άνθρωπος δεν πρέπει να δίνει προτεραιότητα στην όποια ευφυία του για να μην βλάψει άθελά του τις υποθέσεις της καρδιάς.

Όπως και να έχει όμως, μου έρχονταν αυτόματα στο μυαλό οι παλαιοί ζωροαστρικοί ναοί στα περσικά υψίπεδα, πλήρως βουτηγμένοι σε μια κόκκινη ανταύγεια ενός Μυστηρίου που ήταν ζεστό ακόμα και θέρμαινε τις καρδιές και τα μυαλά των ανθρώπων με εκείνη την αμεσότητα που μόνον οι θεοί θα μπορούσαν τότε να παρουσιάζουν προς τον κόσμο της θνητότητας.  Προσπάθησα, λοιπόν, να ακολουθήσω αυτή την φασματική παράσταση του μυαλού μου επί όχι λίγη ώρα, και μην θέλοντας να το απασχολήσω -προς στιγμήν- με νοητικές κατεργασίες, ή με συγκριτικές αναφορές από τα πολύ συχνά διαβάσματά μου επί της ιρανικής κουλτούρας.

 

 

Ένοιωθα σαν να είχα βρεθεί ξαφνικά σε έναν ακάλυπτο χώρο του Χρόνου. Δεν ήταν ακριβώς ονειροπόληση, αλλά, -δεν μπορώ να το πω αλλιώς-, κάτι σαν “νοοβύθιση” και “νοοδιάσταση”, όσον και αν ο όροι αυτοί δεν είναι και οι πλέον κατάλληλοι. Καμμία σχέση φυσικά με “αυτοσυγκέντρωση”, “διαλογισμό” και λοιπά παρόμοια (που έχουν κακοχωνευτεί στην Δύση ή κατέστησαν κατά το πλείστον ανούσιες μόδες  στο παρελθόν). Επρόκειτο, άλλωστε, για κάτι που μετέρχομαι συχνά, ιδιαίτερα όταν κάθομαι να γράψω ποίηση:

ξεκινώ με συνειδητή πρόθεση μια περι-νοητική περιπλάνηση, κάποια στιγμή ο νους αρχίζει βαθμιαία να αποχωρεί (έτσι το συλλαμβάνω τουλάχιστον), και όταν πάω να βάλω τις λέξεις σε μια σειρά, είμαι (συνήθως,  όχι πάντα) σε μιαν παράξενη κατάσταση:

“εγώ” και ο “νους” μου κατά μίαν έννοια. Από εδώ το ένα από εκεί το άλλο, καίτοι, ασφαλώς, συγκροτούμε κοινή υπόσταση. Δεν πρόκειται εξ άλλου για δι-τοπία, αλλά για “διατοπία” νοητικής μορφής αυτή την φορά.

 

 

Όμως νοιώθω πολύ έντονα την διάκριση μέσα στην ενότητά της, κατ’ εκείνη την στιγμή. Συνήθως ο άνθρωπος ταυτίζεται πλήρως με το μυαλό του σε οποιαδήποτε περίσταση της καθημερινής ζωής, δεν μπορεί να το δει “έξω” από αυτό (και λογικά:  ακούγεται εν πρώτοις κάπως “παράλογο”!). Ο Descartes ασφαλώς, με μία πολύ αυστηρή φιλοσοφική έννοια προσπάθησε να εξερευνήσει το μυαλό του, αλλά εν είδει αναγκαίας αυτοαναφορικότητας σε σχέση με την γνωσιολογική δυνατότητά του. Πολύ αργότερα διάφορα κινήματα, τάσεις και μόδες στον 20ό αιώνα επιχείρησαν αυτό που λέμε “διεύρυνση της συνείδησης” ακόμα και με φαρμακευτικούς τρόπους (βέβαια, είχε αρχίσει κάτι τέτοιο με μιαν ορισμένη μορφή και κατά την πρώιμη μοντερνικότητα του 19ου αιώνα).

Να κάνω όμως μια παρένθεση εδώ: δεν προκρίνω καθόλου και δεν βρίσκω χρήσιμες ή αναγκαίες τις ψυχοτρόπες-ψυχοδηλωτικές ουσίες, όχι φυσικά για λόγους κοινωνικο-ηθικούς, αλλά επειδή πιστεύω πως έχουν υπερτιμηθεί και μυθοποιηθεί αδικαιολόγητα. Πρόκειται συνήθως για ένα πολύ ιδιαίτερο κανάλι “αυτεπισκόπησης” που δεν έχει καμμία χρησιμότητα -ή καθίσταται ακόμα άκρως βλαβερό- σε ανθρώπους χωρίς συγκεκριμένη θέληση, συγκεκριμένο σκοπό και κάποια κουλτούρα ή δεν έχει νόημα η χρήση τους έξω από τα πολύ ιδιαίτερα έθη και την τελετουργική κουλτούρα ενός πρωτογονικού ή βαρβαρικού λαού. Γενικά δεν θα τις συνιστούσα ούτε στον εαυτό μου ούτε και σε κανέναν. Τις περισσότερες φορές είναι απλά “άνθρακες ο θησαυρός”, αφήστε δε κατά μέρος διαφόρους εντελώς τζάμπα κινδύνους υγείας κλπ.

 

approach-through-500_phixr1

 

Για να ξαναγυρίσω, όμως, στο κάπως ιδιότροπο θέμα μου, υπήρχε μια “κόκκινη” εποχή της ανθρωπότητας, πολύ παλαιά, ιδιαίτερα στην Ανατολή.  Όλα μαίνονταν θα μπορούσε να πει κανείς  σε μία “καταδίωξη” επειδή το μεταφυσικό συναρτάτο στενά με την ζωή σε κάθε καθημερινή έκφανσή της, και όσον έχει να κάνει με την αρχαία Περσία, η πολύ ιδιαίτερη, τελετουργική φύση του Αχουρα-μαζνταϊσμού τηρούσε αδιαλλείπτως και εν εγρηγόρσει τους ανθρώπους  στον πόλεμό τους κατά του “κακού”. Για τους αρχαίους Πέρσες, ακόμα και το ζωικό βασίλειο ήταν προϊόν αυτής της μεταφυσικής διμορφίας/διτροπίας/δι-παλότητας:

τα “αγαθά”, χρήσιμα πλάσματα του Αχούρα-Μάζντα όπως οι σκύλοι ήταν σχεδόν ιερά και προστατεύονταν ποικιλοτρόπως και εκτεταμένως (στην Avesta θα βρείτε πάμπολλες αναφορές εν προκειμένω), ενώ από την άλλη θεωρείτο καθήκον κάθε πιστού αχουρα-μαζνταϊστή να εξολοθρεύει τα “βλαβερά” πλάσματα που επέφερε στην δημιουργία το κακοποιούν πνεύμα του Άνγκρα-Μαϊνγιούς, ήτοι σαύρες, διάφορα άλλα ερπετά, βάτραχοι, μύγες, μυρμήγκια κλπ.

Ο Ζαρατούστρα, άλλωστε, υπήρχε μια φορά κι έναν καιρό καταδιώκοντας κάθε μορφή του Άνγκρα Μαϊνγιούς, τους Ντέβας, τις αιμοδιψείς “παρουσίες” (ή “φαντάσματα”, αλλά ο όρος δεν είναι τόσον ακριβής γι’ αυτή την περίπτωση). 

Και δίπλα του φυσικά το Χάομα, το μυθικό φυτό της αθανασίας (οι Ινδοί το αναφέρουν ως Σόμα), αυτή η αρχέγονη-αρχετυπική ανάμνηση ενός απωλεσθέντος παραδείσου.

 

 

Υπάρχει μια άγρια, ελεύθερη ευγένεια στην θρησκεία των αρχαίων Περσών (να δηλώσω, καίτοι περιττό, πως δεν είμαι πιστός καμμίας θρησκείας ούτε φυσικά του Ζωροαστρισμού, – δεν αποκλείεται να το ακούσω και αυτό, επειδή ό,τι μπορείτε να βάλετε με το μυαλό σας με έχουν βγάλει κατά καιρούς διάφοροι παντελώς άγνωστοί μου ψυχοπαθείς συνάνθρωποι!).

Σίγουρα δεν υφίστανται εδώ οι πολύπλοκες- πολυδαιδαλώδεις διεκτάσεις και διακλαδώσεις του Ινδουισμού, όμως όλοι οι σανσκριτικοί όροι δεν διαφέρουν σημαντικά στην γλώσσα των Περσών ακόμα και σε αντιστροφή: οι Ντέβας που είναι θεοί προς λατρείαν για τους Ινδουιστές, είναι οι θανάσιμοι εχθροί του Αχούρα-Μάζντα και των Παρσολατρών. Εξ άλλου, όπως είναι το πιο πιθανόν ή σχεδόν σίγουρον, ο Ζωραστρισμός προέκυψε ως προϊόν σχίσματος μέσα στον Ινδουισμό.

Μια ιερότερη ποίηση στα υψίπεδα του Χορασάν, τέτοια που η ανθρωπότητα μοιάζει να την έχει ξεχάσει, όταν οι αρχαίοι Πέρσες την ανήγαγαν στην παρουσία της Φωτιάς. Φυσικά, ακόμα και αυτό έχει παρεξηγηθεί, δεν “λατρεύαν” καμμία φωτιά, αλλά την “ερμηνεύαν” κατά μίαν έννοια, γι’ αυτούς η Φωτιά ήταν το πρωταρχικό σύμβολο – μυστήριο του Αχούρα-Μάζντα, αλλά δεν είναι της ώρας να επεκταθούμε επ’ αυτού περισσότερον.

Σε κάθε περίπτωση, είναι η πολύτιμη παρακαταθήκη της Ανατολής.

 

zoroastrian-temple-chak-chak-500_phixr

 

Και εδώ, στην Δύση, πολλές φορές χανόμαστε σε ανούσιες κουβέντες και κηρύγματα για τους κακούς -σημερινούς- μουλάδες, λες και ένας τόσον αρχαίος πολιτισμός θα μπορούσε να εξαντληθεί εκεί, και χωρίς αυτό να σημαίνει σε κάθε περίπτωση πως κάθε βήμα που κάνει το Ιράν προς  ένα μετριοπαθέστερο Ισλάμ δεν είναι επιθυμητό. Αλλά χρειάζεται να μην είναι κανείς τόσον στενόμυαλος, για να μπορέσει να δει τις διαφορές, αντιθέσεις και “συγκρούσεις” μέσα στον πολιτικό κόσμο του συγχρόνου Ιράν (ακόμα και τους “προοδευτικούς” μουλάδες!), και να μην κολλά στο υποχρεωτικό “χιτζάμπ” (αρχαιότατο ένδυμα το οποίο είναι βλακεία έτσι κι αλλιώς να “επιβάλλεται”),  των γυναικών.

 

tumblr_inline_nqbxm4arlx1t5e46p_500_phixr

 

Εν κατακλείδι, δεν θα έλεγε κάποιος πως το Ισλάμ έβλαψε πολιτισμικά την αρχαία περσική κουλτούρα. Ίσα ίσα μπορεί να πει κανείς το αντίθετο: με την πάροδο των αιώνων και όποτε είχε την πολιτική εξουσία, την προστάτεψε,  την συντήρησε, την προέβαλε. Και αυτό είναι λογικό, στο βαθμό που η αρχαία θρησκεία αντιμετωπίστηκε ως μονοθεϊστική, όπως άλλωστε και ήταν.

Μην ξεχνάμε άλλωστε πως ο μεγάλος Πέρσης επικός ποιητής του 10ου αιώνα,  Φιρντουσί, ήταν μωαμεθανός. Και όμως ήταν αυτός που στο μνημειώδες έργο του “Shahnameh” κατέγραψε με απαράμιλλο ποιητικό τρόπο (κατά παραγγελία φυσικά) όλην την παρελθούσα Περσική Αυτοκρατορία στις διάφορες δυναστείες της.

 

a0308768f4ac_sf_3

 

Όμως το Ιράν είναι ένα ποίημα υψηλής ποιότητας από μόνο του. Και αν θα υπήρχε ένα χρώμα που κάλλιστα θα συνέδεα μαζί του, τότε αυτό θα ήταν το κόκκινο,

κόκκινο ενός ονειρικού αίματος,  πηλώδες αλλά και της αυγής μαζί,

κόκκινο των συντεθλιμμένων τειχών των ανθρωπίνων ορίων και κόκκινο μιας παθιασμένης αγκαλιάς,

μια καταδίωξη που ενεργεί πάντοτε η ποίηση, -για όποιον τουλάχιστον συλλαμβάνει την ποίηση με τον δικό μου ή συγγενικό τρόπο, πράγμα που έτσι κι αλλιώς δεν είναι απαραίτητο- προς όφελος του μη άμεσα ορατού, του μη ευκόλως νοουμένου, του μη παρουσιαζομένου τόσον στην αισθητηριακή πρόσληψη αλλά και την συνήθη νοητική κατεργασία του κόσμου.

Μια καταδίωξη, που φαντάζει σαν να εκκινείται μαζί με την αρχή του κόσμου, και κάποτε σε φέρνει ενώπιον ενωπίω με την αθέατη πλευρά των εννοιών.

 

 

 

Advertisements