Skip navigation

 

 

fokionos-negri_1964

 

Πήγαμε χθες το βράδυ  στην Φωκίωνος Νέγρη για καφέ μαζί με ένα φιλικό ζευγάρι που είχαμε να το δούμε πάνω από δύο χρόνια. Ήμουν κάπως, όχι αγανακτισμένος, αλλά “μπαϊλντισμένος” και ως ένα βαθμό απορημένος. Αλλά απορημένος με απαντήσεις, όποιες και αν είναι αυτές και όσον σωστές ή λιγότερον σωστές  αν είναι.

Επειδή σκέφτομαι μερικές φορές πως η λερναία ύδρα του ανορθολογισμού και της συνεπακόλουθης εγκληματικότητας που επιφέρεται εξ αυτού στην δύσμοιρη χώρα μας (με χίλιους δυο εξωραϊσμούς και δικαιολογίες να μπατάρουν ακόμα περισσότερον την βάρκα) έχει το εξής γνώρισμα: όταν κόβεις το ένα κεφάλι αυτής της ύδρας, δεν ξεπηδούν δύο στην θέση του, αλλά μια συμμορία. Αυτό το μεταβατικό “πολυκέφαλο” ή “ολιγοκέφαλο” δεν παρουσιάζει επιμέρους “πρόσωπα”, αλλά μια θολή συστοιχία μορφών κάθε φορά. Ο ανορθολογισμός στην χώρα μας δεν έχει πρόσωπο, έτσι κι αλλιώς, παρά μόνον “ουρά” και “πλάτη” (η δεύτερη, υπερβολικά μεγεθυμένη στο μυαλό του απλού μέλους μιας συμμορίας που κατά κανόνα δεν έχει εκτίμηση των πραγματικών μεγεθών).

 

19264_1457041733631_33031690_ver1-0_640_480

 

Δεν μπορεί να υπάρξει “ανορθολογικό υποκείμενο” της Ιστορίας, της ζωής, της καθημερινότητας, κακά τα ψέμματα, ει μη “υποκείμενο” σε αυτή την περίπτωση με μια κωμικοτρόπως “υβριστική” (εν προκειμένω δίκαιη ) σημασία. Μισό λεπτό όμως: ακόμα και ο όρος “υποκείμενο” από κεκτημένη φιλοσοφική σημασία παρουσιάζεται κάποτε προβληματικός, αν και σπάνια -λόγω συνήθειας- παρατηρείται. Το δρων στοιχείο φαίνεται να είναι προ-υποταγμένο, κατά μίαν ερμηνεία, σε ό,τι κάποτε αντικαθιστά την έννοια του “θεού”, κυρίως από την αναγεννησιακή συνείδηση και μετά, οπότε έχουμε και τις πρώτες απόπειρες για μιαν “φιλοσοφία της Ιστορίας” (η αρχαία εποχή μόλις που φτάνει από την ιστοριογραφία στην νοηματολογία, όμως απέχει πολύ από ό,τι ονομάζουμε με συστηματικότερο τρόπο “φιλοσοφία της Ιστορίας”).

Όταν λέμε κάποιες φορές “η Ιστορία προχωρά” , “η Ιστορία αποπειράται”, “η Ιστορία επιθυμεί” και λοιπά, και με δεδομένο ότι εννοούμε πάντα το σύνολο των συμβάντων εκείνων που ξεχωρίζουν από άλλα, επειδή εκ δρώντος βεληνεκούς μπορούν να αλλάξουν το πρόσωπο της Γαίας αμεσοπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα, τότε ποιο ακριβώς “οντολογικό” νόημα και περιεχόμενο αλήθειας δίνουμε σε αυτήν την προσωποποίηση;

Για να το πω αλλιώς: ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ “ΠΡΟΣΩΠΟ” ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ; Αν βέβαια δεχθούμε πως είναι γυμνό, ευθύ και άμεσο όπως εκείνο της θεάς Αρτέμιδος ή πεπλοφόρο όπως εκείνο της Αιγυπτιακής Ίσιδος των Μυστηρίων (ακόμα και της μυστηριακής φίλης, της “αθάνατης ερωμένης” του Μπετόβεν), αυτό σίγουρα έχει την “ποιητική”-μεταφορική σημασία του, όταν δεν πρόκειται για μία αλήθεια πίσω από δύο όψεις.

 

16fbb0a3e62b235211e5fa824674d79e_phixr(1)

 

Η Ιστορία “όταν δρα”, “όταν προχωρά”, “όταν προσπερνά” είναι κάτι εξόχως μυστικιστικό ως έκφραση, όπως καταλαβαίνετε. Αν το αποδώσετε απλά σε μεταφορικό σχήμα λόγου, θα πρέπει να παραδεχθείτε πως πρόκειται για πολύ “ύποπτο” μεταφορικό σχήμα, με την έννοια ότι φαίνεται, ή δίδει την πολύ ισχυρή εντύπωση, πως μεταφέρει τελικώς περισσότερα απ’ όσα υπαινίσσεται.  Επειδή δρα μονάχα εκείνο που έχει συνείδηση του εαυτού του. Αν η Ιστορία, λοιπόν,  έχει προ-συνείδηση του εαυτού της, και τα αποτελέσματά της, ως προς μίαν έννοια, είναι ανεξάρτητα από αυτήν την ίδια ως “ζωντανό” όλον,

τότε,

ΠΟΥ  βρίσκεται η ίδια,  αν όχι στα γεγονότα της (στα οποία εξ αρχής και εξ ολοκλήρου δεν ανήκει, όπως ακριβώς δεν θα μπορούσε να ταυτίζεται ένας άνθρωπος εξ ολοκλήρου με τις πράξεις του). Φαντάζει το ερώτημα, κάπως σαν ζεν κόαν, ομολογουμένως, αλλά κατά πάσα πιθανότητα είναι κάτι πολύ πιο ορθολογικό απ’ αυτό, επειδή αποκτά το δικαίωμα εκφοράς του όχι αυθαίρετα,  αλλά από μια τόσον συνηθισμένη χρήση της (συγκεκριμένης) ομιλίας και ως εκ τούτου,  οι προθέσεις που ενσκήπτουν στο ερώτημα είναι ειλικρινείς και όχι σοφά “εκτρεπόμενες” όπως σε ένα ζεν κόαν.

Όμως, βάλ’τε μια άνω τελεία εδώ και θα επανέλθουμε (αλλά θα επανέλθουμε σε αυτό για λίγο ακόμα, όχι για πολύ).

 

greece-from-1903-1930-12

 

“Η Ελλάδα είναι μια τραγωδία.”, μου είπε ξαφνικά στην καφετέρια ο Ρσελκ  (εδώ παρατίθεται το αφηγηματικό και όχι το πραγματικό όνομά του). “Δηλαδή, ανέκαθεν ήταν μια τραγωδία. Ό,τι θα μπορούσε να την στήσει ξανά στα πόδια της, καταδιώχτηκε ανηλεώς από συμμορίες ηλιθίων, κομπλεξικών και εξουσιαστών της γειτονιάς. Βέβαια, αυτό είναι μια περισσότερον παλαιά ιστορία απ’ όσον φαίνεται, όμως, ναι, συμφωνώ, η τουρκοκρατία ρήμαξε αυτόν τον τόπο, πρωτίστως ψυχολογικά και ηθικά. Είναι πολύ δύσκολο να ξερριζώσεις ό, τι εσύ συνοπτικά αποκαλείς ως ‘δίκαιον της συμμορίας’ -συμφωνώ και με τον όρο-, χωρίς τελικώς να ξερριζώσεις την ίδια την Ελλάδα ολόκληρη, τουλάχιστον την νεώτερη”.

“Έχουν ξεθυμάνει οι συμμορίες όμως”, παρετήρησα τότε, “δεν είναι όπως παλιά. Όσον πιο πολύ βαθύνει η παρακμή και εξαχρειώνονται οι ίδιες, τόσον σκορπίζονται ή διαλύονται πιο εύκολα σε σύγκριση με το παρελθόν. Συνήθως πρόκειται μόνον για το πρότυπο-φαινόμενο ενός ατελεσφόρως αυτοσυντηρουμένου μικρού κύκλου ποικίλης διαφθοράς και εγκληματικότητας που όσον περισσότερον τείνει να αποκτά καθολικότερες διαστάσεις (ως φαινόμενο φυσικά και όχι ως ένας συγκεκριμένος κύκλος), άλλο τόσον εξασθενεί, και αυτό, πράγματι είναι αντιφατικό. Όμως πέρα από αυτό το ειδικό διαγνωστικό σύμπτωμα, και σε κάθε περίπτωση, δεν ήταν έτσι παλαιότερα τα πράγματα, υπήρχαν και σοβαροί άνθρωποι (πολλοί!), αντιστάσεις, το ένα το άλλο”.

“Μα τι μου λες τώρα”, αντέτεινε ο Ρσελκ, “ακόμα και να συμβαίνει αυτό που λες, να σκορπίζονται δηλαδή πολύ πιο εύκολα σήμερα, αυτό είναι κάτι πολύ ειδικό, οι συμμορίες βασιλεύουν στην Ελλάδα, έστω και αν συνιστούν πλέον μια τραγωδιακή βασιλεία-φάρσα. Έχει νόημα να θέλεις να είσαι καπετάνιος σε ένα πλοίο που ξέρεις πως μόλις βγει λίγο στ’ ανοιχτά θα βυθιστεί; Προφανώς όχι. Και όμως δεν υπάρχει κάτι που να επιθυμείται περισσότερον απ’ όσον αυτό”.

“Έχει ίσως κάποιο -έστω και γελοίο- νόημα”, απάντησα τότε,  “στον βαθμό που, τελικώς, είναι το …μοναδικό πλοίο που προσφέρεται”.

 

11-1024x703

 

“Δεν φτιάχνουν τα πράγματα, παιδιά, ποτέ σε αυτόν τον τόπο, δεν ξέρω τι κατάρα έχει πέσει από παλιά και τον έχει τσακίσει”, πετάχτηκε εγκαίρως τότε η Σίρξα, η γυναίκα του Ρσελκ, “όποιος μπορεί να την κοπανήσει έξω, είναι ό,τι καλύτερο”.

“Ο σώζων εαυτόν σωθήτω δηλαδή;”, την ρώτησα τότε.

“Ε μα ναι, φυσικά”, μου απάντησε ολαυθορμήτως με το πρακτικό γυναικείο μυαλό της, “τι άλλο;”

Κοίταξα τότε προς τον πεζόδρομο της Φωκίωνος. Οι άνθρωποι, θα έλεγα πως εβάδιζαν με μάλλον νωχελικό, και σε ελάχιστες περιπτώσεις με ταχύτερο, ρυθμό. Οι μεν ανέρχονταν (με σημείο αναφοράς την Πλατεία Κυψέλης φυσικά), οι δε κατέρχονταν, ή αλλιώς, 

 ὁδὸς ἄνω κάτω μία καὶ ωὑτή, όπως θα έλεγε ο Ηράκλειτος.

Μόνο, σκέφτηκα -και αυτό μετά δεν μου έφυγε για πολύ ώρα από το μυαλό-, πως το “άνω” και το “κάτω” σε αυτήν την περίπτωση καθίσταται αδύνατον να οριστεί βιοληπτικώς ει μη δια της παρουσίας των ζωντανών ανθρώπων. Το “άνω” υποστασιοποιείται ως τέτοιο ή “είναι” ένα σύνολο ανθρώπων, το δε “κάτω”, ομοίως,  ένα άλλο σύνολο ανθρώπων. Και αυτές οι δύο ροές συγχωνεύονται εν τέλει σε μία “μάζα”.

 

0caf0c303f3082878144ecbddf278f79

 

Μονίμως δύο ρεύματα λοιπόν που ρέουν προς άνω και προς κάτω, προς δύο πρωταρχικές, μυστικές Κεφαλές του Χάους:

Πλατεία Κυψέλης και Πατησίων.

Δύο αντικρυστές Κεφαλές του Χάους με τα ασημοπράσινα μάτια ενός κυκλώπειου μεγαμεγεθικού Δράκοντα πέριξ αυτών να ξερνάει τις εξατμίσεις των αυτοκινήτων και των λεωφορείων ασθμαίνοντας προς έναν Χρόνο που φαντάζει “ευθύγραμμος”, “κυκλικός” ή άλλο τι,  χωρίς όμως να αποκλείεται κάποτε (ο ίδιος ο χρόνος) να υπάρχει και ως μυθολογικός διπλούς πέλεκυς.

Διπλούς για τον απλούστατο λόγο, πως ο  κόσμος αυτός είναι κατά μίαν έννοια “διπλούς”. Η Ιστορία ιδωμένη ως “αποτέλεσμα” δεν είναι τίποτε περισσότερον από μια “χρήσιμη” σύμβαση πρακτικότητας, όχι η Αλήθεια. Και ως τέτοια σύμβαση αφήνει πάντα μια “σκιά” απειλητική, κάποτε φονική ή κάποτε ευεργετική στα μυαλά και τις ζωές των ανθρώπων. Όταν λέμε “η Ιστορία προχωρά”, “η Ιστορία αποφασίζει” και λοιπά, περισσότερον εννοούμε αυτή την φαινομενικά παρασκηνιακή “σκιά” που δεν αντιλαμβανόμαστε ακριβώς ή δεν την γνωρίζουμε καθόλου, και όχι την ίδια την προφαινόμενη Ιστορία.

 

ami_-_goldene_doppelaxt_phixr4

 

Θέλω να πω, με άλλα λόγια, πως υπάρχουν ανά πάσα στιγμή, σε ό,τι συμβαίνει, ό,τι βιώνεται και  ό,τι ομιλείται, δύο κόσμοι.

Ο κόσμος της προφάνειας, και ο κόσμος της Αλήθειας. Όχι της κάθε φορά συγκεκριμένης “αλήθειας”, αλλά της Αλήθειας με κεφαλαίο Α.

Ο διπλούς πέλεκυς λοιπόν, είναι ό,τι ξαφνικά ανατέλλει μεγαοραματικώς σε σκοτεινό ορίζοντα, και καταπίπτει κτυπώντας με απίστευτη ορμή, συντρίβοντας τόσον την “άνω” όσον και την “κάτω” οδό.

ὁδὸς ἄνω κάτω μία καὶ ωὑτή“.

Μόνο που αυτό δεν γίνεται (εμφανίζεται) χωρίς να’ρθουν τα πράγματα “πάνω-κάτω”, όταν ο κύκλος μιας εποχής “γυρίζοντας” (και βγαίνοντας σιγά σιγά και κατ’ελπίδα από το  ένα ημικύκλιο), αναπόφευκτα δεν θα μπορούσε παρά να συνηγορεί υπέρ αυτού.

 

 

Advertisements