Skip navigation

 

 

Όσοι ενδιαφερόμενοι, μπορείτε να διαβάσετε στην ιστοσελίδα του περιοδικού “FRACTAL”,  ένα κείμενό μου που αναρτήθηκε πριν από λίγο καιρό και φέρει τον τίτλο  ‘“THE MAGI”: Ένα ποίημα του William Butler Yeats.’  Πρόκειται για μια δοκιμιακή ανάλυση επί του συγκεκριμένου ποιήματος.

Κρίνω ότι το “The Magi” του Ιρλανδού ποιητή είναι πιθανώς το πλέον “οραματικό” ποίημά του, στο βαθμό που το “The Second Coming” ως εφιαλτική-αποκαλυπτική αλληγορία και μεταφορά του τέλους της ιστορίας, είναι το πλέον “αποκρυφιστικό”. Πρόκειται ασφαλώς για δύο κορυφαία ποιήματα στην σύνολη δημιουργική πορεία του. 

Καίτοι έχω αναφερθεί άλλη μία ή δύο φορές από το παρόν ιστολόγιο στον Yeats, εν τούτοις θα θεωρούσα σκόπιμο να συνάψω και αυτές τις σκέψεις εν είδει επιμυθίου: ο άνθρωπος που, ανάμεσα σε άλλους, θρήνησε την “απώλεια της μαγείας” από τον σύγχρονο κόσμο, σίγουρα δεν θα αισθανόταν το ίδιο στην εποχή μας, τουλάχιστον από θεωρητική-κριτική άποψη.  Σε μια εποχή όπου ο μύθος του “απλοϊκού” ρεαλισμού και υλισμού εξαφανίζεται πλέον παντελώς , στο βαθμό βέβαια που έχει αρχίσει να αποσυντίθεται εδώ και έναν αιώνα τουλάχιστον από την άποψη της επιστήμης της Φυσικής (τα “Φιλοσοφικά Τετράδια” του Λένιν, -αλλά και άλλα έργα του- ως αντίλογος, υπήρξαν μια πολύ αδύναμη απόπειρα υπεράσπισης του “αισθητηριακού υλισμού”. Ο Λένιν υπήρξε ευφυής ως επαναστάτης ή πραξικοπηματίας και γενικώτερα ως πολιτικός, αλλά ως φιλόσοφος, κατά την γνώμη μου, ολίγον (όχι πολύ) ασύστατος και υπέρ το δέον “επαναστατικώς” προκατειλημμένος).

 

 

Συχνά υπερτονίζεται, και από μία άποψη όχι άδικα, η σχέση του Yeats με την τελετουργική μαγεία και η ενεργός συμμετοχή του επί πολλά χρόνια στην αποκρυφιστική οργάνωση “Hermetic Order of the Golden Dawn” (η “golden dawn” εδώ είναι εβραϊκού-καββαλιστικού τύπου και δεν πρέπει φυσικά να δημιουργεί άλλους συνειρμούς).

Σε κάθε περίπτωση, κάτι τέτοιο έχει νόημα στο βαθμό που μας επιτρέπει να διακρίνουμε καλύτερα όχι απλά τον Yeats ως ποιητή, αλλά  τον Yeats ως ποιητή και ιδιότυπο στοχαστή.

Και λέω ως “στοχαστή”, επειδή ο Yeats, ασφαλώς, δεν υπήρξε φιλόσοφος με την λελογισμένη έννοια (κάτι που κάλλιστα υπήρξε ο Coleridge για παράδειγμα, και όπου ο όρος “φιλόσοφος”  σε αυτές τις περιπτώσεις έχει μια ιδιάζουσα σημασία: ο ποιητής κάποτε καθίσταται και φιλόσοφος στον βαθμό που η φιλοσοφία του έχει έναν εννοιολογικό αρμό ο οποίος δεν εξαντλείται κατ’ ανάγκην στην ποίησή του, αλλά, ταυτόχρονα και αντιστρόφως, όταν, παρ’ όλ’ αυτά, η φιλοσοφία του βρίσκεται σε στενή συνάφεια με την όλη ποιητική και θέση εποπτείας του πάνω στην τέχνη της ποίησης).

Αν κρίναμε λοιπόν τον Yeats ως φιλόσοφο, ας πούμε ως ένα είδος “ποιητή-φιλοσόφου”, κάτι τέτοιο όχι μόνον θα τον αδικούσε αλλά θα ήταν, ακόμα, ασύστατο στην πρόθεση. Ο στοχασμός του Yeats στρέφεται  συνήθως γύρω από τυπικά “αποκρυφιστικά” θέματα και εκεί παρουσιάζει, όχι σπάνια, την ικανότητα να βλέπει κάτι “περισσότερο”απ’ ό,τι στην συνηθισμένη χρήση τους, και ακόμα, να ανακαλύπτει μια καθολικότερη σημασία σε αυτό το κάτι απ’ όσον θα διετύπωνε ενδεχομένως ένας τυπικός αποκρυφιστής.

 

 

Προσωπικά, δεν θα μπορούσα να δω τον όρο “μαγεία” έγκλειστο στην “τελετουργική” προφάνειά του και μόνον. Επιπροσθέτως, δεν είχα ποτέ καμμία όρεξη να συμμετάσχω σε εταιρείες, τάγματα και θάματα κλπ., και χωρίς αυτό να σημαίνει πως υποτιμώ αυτές τις οργανώσεις ή ότι φρονώ πως όποιος συμμετέχει κάνει λάθος.  Σε αυτόν τον κόσμο, ο καθένας είναι ελεύθερος (θεωρητικά τουλάχιστον) να κάνει όπως νομίζει και να βρει μόνος του ένα μονοπάτι αληθείας.

‘Εχω την εντύπωση όμως πως η έννοια “Μαγεία” αναφαίνεται πολύ πιο λαμπερή όταν απεκδύεται τις “τελετουργικές” εξαρτύσεις και εξαρτήσεις της . Και χωρίς αυτό, ασφαλώς, να σημαίνει πως μια τελετουργία δεν μπορεί να διδάξει ή να προσφέρει μια ψυχική ευχαρίστηση συμμετοχής. Τίποτε δεν πρέπει να εκφέρεται δογματικά, δεν υπάρχει “είτε-είτε”.

Όμως σε αυτό το σημείο, εγώ τουλάχιστον, βρίσκω σημεία ή περιοχές διαφωνίας μου με την σκέψη του Yeats. Παραήταν Ιρλανδός ο ίδιος ώστε να λοξοδρομήσει το μεγάλο ταλέντο του μακριά από την ιρλανδική μυθο-θρυλολογική παράδοση και τα ανεξάντλητα “fairy tales”. Ο Yeats σε σημαντικό ποσοστό κρατήθηκε μακριά από την Λογική. Πέρα από την “ιρλανδικότητα” κινήθηκε συναιτίως εν είδει (δικαιολογημένης) αντίδρασης στην περιοχή του Μυθικού και μόνον, έναντι μιας εποχής που οδηγείτο στο δεύτερο παγκόσμιο σφαγείο της εν ονόματι ενός κακώς εννοουμένου “ορθολογισμού”! Θα μπορούσαμε να πούμε αλλιώς, πως κατέφυγε στην “πίστη” (και παρά τις ποσοτικά μη ευκαταφρόνητες γνώσεις του), θέλοντας να αντιμετωπίσει-εξορκίσει μια καταρρακωμένη “λογική” των καιρών του.

 

geometry-wallpaper-7276-7559-hd-wallpapers

 

Έχει σημασία να μην πέσουμε πια ξανά στις παγίδες του “είτε-είτε” και ανάμεσα στο “μυθικό” και “μη μυθικό”, να κινηθούμε με ευχέρεια, δεξιοτεχνία και απροκαταληψία και όχι να “κατακαθήσουμε” ακίνητοι στο ένα από τα δύο! Η Λογική, αντίθετα με ό,τι αναμηρυκάζουν οι ισοπεδωμένοι και ισοπεδωτικοί νόες, δεν αποκλείει την Μαγεία. Και η Μαγεία  δεν θα είχε λόγο να μην εντοπίζει την ύπαρξή της μακριά από τους βωμούς. Επειδή η τελετουργία, πάνω απ’ όλα, μας άγει στις προ-ιστοριογραφικές εποχές και τις πρωτογονικές κοινωνίες. Εκεί η Ratio είναι καθηλωμένη ακόμα στο αυγό της και χωρίς αυτό, φυσικά, να σημαίνει πραγματικό έλλειμμα αντιληπτικότητας (με μίαν ορισμένη έννοια “περίσσευμα” ίσως!).

Και το λέω αυτό, επειδή, μπορεί τελικώς η Ratio να μην ήταν τίποτε περισσότερο από ένα δυστύχημα που συνόδευσε την Ιστορία, αλλά μπορεί και όχι. Προσωπικά, πιστεύω πως ήταν και τα δύο: δυστύχημα και ευτύχημα μαζί. 

Όμως, εφ’ όσον ΥΠΗΡΞΕ και υπάρχει, δεν μπορούμε να την αγνοήσουμε. Επιπροσθέτως, κρίνω σκόπιμο να αναφέρω εδώ πως είμαι κάθετα εναντίον σε κάθε είδους ιστορικές- ολοκληρωτικές “επιστροφές” (σε τέχνη, φιλοσοφία κλπ.) όταν αυτές συνοδεύονται με ολοσχερή διαγραφή των “μεσοδιαστημάτων”.

 

 

Ό,τι συνέβη ενδιάμεσα, έστω και αν δεν μπορούμε πάντα να πούμε ότι “καλώς συνέβη”, εν τούτοις έχει, τουλάχιστον, ένα νόημα που συνέβη.

Για να μην φθάσουμε λοιπόν ως ανθρωπότητα να θρηνήσουμε ξανά, όπως ο Ιρλανδός ποιητής, την απώλεια της μαγείας από τον σύγχρονο κόσμο , ίσως η Ratio, παραδόξως, αναπαντέχως και σκανδαλωδώς για μια μέση συνείδηση μπορεί να προβάλλει σε “έτοιμους καιρούς”, όχι πλέον ως ο αντίπαλος της Μαγείας αλλά ως ο σύμμαχος και εγγυητής μιας περαιτέρω συνέχειάς της στα ανθρώπινα!

Γιατί, κάποτε, ίσως γίνει φανερώτερο και το αντίθετο: αν θέλουμε να εξασφαλίσουμε την Μαγεία στον κόσμο μας, και σε κάθε μέλλον, έχει σημασία να φυλάμε την Ratio ως κόρη οφθαλμού.

Θέλω να πω με άλλα λόγια το εξής απλό: έχει μια άλλη ΣΗΜΑΣΙΑ όταν επιχειρείται η Μαγεία να τεκμηριώνεται φιλοσοφικά. Και αναφέρομαι στην Φιλοσοφία, γιατί σε επίπεδο μιας φυσικής επιστήμης, ας πούμε στην  πλέον σύγχρονη Φυσική του σήμερα, έτσι κι αλλιώς δεν πρόκειται για τίποτα άλλο από πεντακάθαρη Μαγεία.

 

 

 

Advertisements