Skip navigation

 

JohnWilliamWaterhouse-Danaë(1892)

 

Υπάρχει κάτι το τόσον μοιραία αδυσώπητο ή ανηλεές σε ηρωικές μυθολογικές μορφές όπως ο Περσεύς. Κατά μίαν έννοια, ο ήρωας του Άργους που έμελε να συνδέσει το όνομά του πρωτίστως με την νήσο Σέριφο αλλά και με την ίδρυση των Μυκηνών,  ήταν πολύ πιο σκοτεινός και πολύ πιο “υβριστής” από τον Ηρακλή, ο οποίος ως γνωστόν δεν χαμπάριαζε τίποτε όταν έμπαινε οποιοδήποτε εμπόδιο στον δρόμο του, άνθρωπος ή θεός, και κατά συνέπεια οι σχετικοί διαπληκτισμοί και συγκρούσεις του έμειναν περίφημες στην Μυθολογία των Ελλήνων.

Ο Περσεύς, θα έλεγε κανείς, μπήκε στα πιο “σκοτεινά” νερά της μυθικής οντολογίας. Τα πλάσματα με τα οποία συναναστράφηκε ή και αναγκάστηκε να έλθει σε σύγκρουση μαζί τους, ήταν από τα πιο φρικαλέα/αβυσσαλέα που θα μπορούσε να φανταστεί κανείς. Μονάχα ίσως ο Οδυσσεύς θα μπορούσε να παραβληθεί μαζί του ως προς αυτό. Η φρίκη αυτών των πλασμάτων αυξάνεται όσον συλλογίζεται κανείς την σύνδεσή τους με το μυστήριο του θεϊκού.

Στην μορφή της Μεδούσης Γοργούς, για παράδειγμα,  συμπυκνώνεται ό,τι πιο αδιέξοδο και φονικό θα μπορούσε ποτέ να συλλάβει η αρχαϊκή (και κατά μία ουσιαστικότερη έννοια πολύ πιο νοήμων/υποψιασμένη/πληροφορημένη από την σημερινή) μυθολογική συνείδηση για τα όντα που κατοικούν στους πρόποδες της πραγματικότητας, απειλώντας ανά πάσα στιγμή να καταβροχθίσουν οποιαδήποτε ανθρώπινη κορυφή ή και απλή ανθρώπινη παρουσία.

Ο Περσεύς, όπως κάθε ήρωας εξ άλλου, αναγκάζεται να γίνει “υβριστής” (με την αρχαία έννοια, εκείνη της αψήφησης της θεϊκής τάξης και όχι φυσικά της …χυδαιολογίας).

 

moholynagy_marseilles_1929

 

Είναι αδύνατον να ζει κανείς συνεχώς στα όρια της ανθρώπινης Νύχτας και περικυκλωμένος από τις πιο επιθετικές μορφές του Αγνώστου, χωρίς να γίνεται συχνά εχθρός των θεών. Ο μεγαλύτερος εξ άλλου υβριστής στην μυθολογική ιστορία, ο Προμηθεύς υπέφερε τα πάνδεινα έως ότου ένας άλλος υβριστής ήρωας, ονομαστός για την ασυμβίβαστη αλαζονεία του,  την “τρέλλα” του, αλλά και το ασύλληπτο-εξωανθρώπινο θάρρος του, ο Ηρακλής, τον απελευθερώσει.

Εκεί δηλαδή που ο μέσος άνθρωπος φέρεται ως αδικαιολόγητος, γελοίος, και ανόητος στην υβριστική ή αλαζονική συμπεριφορά του απέναντι στην θεϊκή τάξη, ο μυθολογικός ήρωας όχι και τόσον παραδόξως όσον φαίνεται με μια πρώτη ματιά, δικαιώνεται στην ίδια συμπεριφορά, στο βαθμό βέβαια που η επιδίωξή του δεν είναι στενόμυαλα προσωπική, αλλά “μοιραία” και “πανανθρώπινη”. Έρχεται σε σύγκρουση με θεούς και δαίμονες προς όφελος μιας όχι πάντοτε ορατής αναγκαιότητας η οποία ωστόσο μακροπρόθεσμα λειτουργεί υπέρ μιας “λύσης” στα ανθρώπινα. Αναγκαιότητα τέτοια που η Μυθολογία των Ελλήνων δεν μπορεί παρά να την αφηγείται με την μορφή παραδόξων ιστοριών.

 

Rulers-Argos-Perseus-03-goog_phixr(2)

 

Το όνομα του Περσέως προκύπτει κατά πάσα πιθανότητα από τον μέλλοντα “πέρσω” του ρήματος “πέρθω” (ερημώνω, αφανίζω, καταστρέφω). Και όντως, ο ήρωας εμφανίζεται ακραία εξολοθρευτικός στις ενέργειές του. Ιδιαίτερα, όταν χρησιμοποιεί το κομμένο κεφάλι της Γοργούς για να εξουδετερώσει τους αντιπάλους του. Εκ του ονόματός του ήρωα εξ άλλου, οι Πέρσες συνολικά ως λαός αντλούσαν την ιδέα της καταγωγής τους αλλά και δικαιολογούσαν τις κατακτητικές εκστρατείες τους στην Ελλάδα.

Μην ξεχνάμε ακόμα πως και ο αδελφός του Ησιόδου προς τον οποίον ο ποιητής απευθύνει το επικό έργο του “Εργα και Ημέραι” λεγόταν Πέρσης.

Το κεφάλι της Γοργούς, λοιπόν,  ως όργανο εξολόθρευσης διαφόρων κακοποιών και ρεμαλιών της μυθολογικής εποχής, συμπυκνώνει μια τρομαχτική αντίφαση θεϊκής υφής από εκείνες που η Μυθολογία των Ελλήνων μας συνηθίζει συχνά ή κατακλυσμηδόν από αφηγηματική άποψη.

Είναι ό,τι πιο κακό, άσχημο και φονικό θα μπορούσε να φανταστεί κάποιος. Αφόρητο όχι μόνον στην θέα του, αλλά ακόμα και στην ίδια την ιδέα της ύπαρξής του.

 

STRIZIC-Mark-_Queensberry-Street-at-Errol-Street_-North-Melbourne_-1963__1200pxl

 

Η χρησιμοποίηση “σκοτεινών” δυνάμεων προς όφελος ενός καλού σκοπού δεν είναι άγνωστη στις διαδρομές της παγκόσμιας μυθικής ιστορίας αλλά και της ευρύτερης διιστορικής κουλτούρας. Οι brujos του Μεξικού φέρονται ως άνθρωποι τρομαχτικά επικίνδυνοι στις μαγικές δυνάμεις τους όταν τις εξαπολύουν κατά διαφόρων εχθρών τους. Δεν μπορείς εδώ να διακρίνεις με σαφήνεια το “Καλό” από το “Κακό”, παρά μονάχα όταν και τα δύο ιεραρχούνται στην τόσην σχετικότητά τους, και, κυρίως στην σχέση κυριαρχίας-υποταγής μεταξύ τους. Το Κακό δεν εξαφανίζεται αλλά υποτάσσεται στις επιθυμίες και τις σκοπιμότητες του Καλού. Το αυτό συμβαίνει και στους σιβηριανούς σαμάνους, αλλά και σε άλλους λαούς.

Μας φέρνει στο μυαλό ακόμα τα “αερικά” που είχε υποτάξει ο σαιξπηρικός Πρόσπερος, αλλά και -σε ιστορικό επίπεδο αυτή την φορά- τον μεγάλο “εθνικό” ποιητή του Θιβέτ, τον Μιλαρέπα, ο οποίος πριν γίνει ποιητής ήταν, ας πούμε, κάτι σαν “μαύρος μάγος”. Με την μαύρη τέχνη του μάλιστα ισοπέδωσε και κατέστρεψε ένα ολόκληρο χωριό για λόγους προσωπικής εκδίκησης. Μετάνοιωσε όμως, και εξ αυτής της μετάνοιας, στράφηκε στην ποίηση, ασκώντας την μαγεία πλέον μόνον για “καλούς” (ή αμυντικούς) σκοπούς. Ειρήσθω εν παρόδω, η ποίησή του μας φανερώνει έναν άνθρωπο τόσον πνευματικό και ευφυή,  από τους λίγους που έχει να επιδείξει η ανθρωπότητα εν συνόλω.

 

andromeda

 

Επιστρέφοντας στον Περσέα, ας σταθούμε λίγο και στην Ανδρομέδα. Ο έρωτας του ήρωα για την κόρη του Κηφέως και της Κασσιόπειας, ήταν παράφορος, απόλυτος, άνευ ορίων. Επρόκειτο εξ άλλου για πρότυπο καλλονής ανάμεσα στις κόρες των ανθρώπων.

Την έσωσε ο Περσεύς τελικώς . Δύο φορές.  Και την έκανε γυναίκα του. Έκανε έξι γιους και μία κόρη (την Γοργοφόνη!) μαζί της.

Το αρχέτυπο της Κόρης εδώ λειτουργεί, πέραν όλων των άλλων, για να δώσει ζωή στην επερχόμενη γενεά του Ηρακλέους που θα ανανεώσει συνολικά τον κόσμο θεών και ανθρώπων, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.

Ο  δε αστερισμός της Ανδρομέδας, αξίζει ακόμα να λεχθεί, είναι ένα ουράνιο έργο τέχνης. Ο μάλιστα νεφελοειδής γαλαξίας που εντοπίζεται σε αυτόν είναι ορατότατος με γυμνό ανθρώπινο μάτι.

‘Ολα τα μυστήρια έτσι κι αλλιώς είναι άμεσα ορατά στο ανθρώπινο μάτι. Η ανθρώπινη ανοησία μόνον καταφέρνει τον άθλο να μην κατανοεί και ποτέ να μην διδάσκεται κάτι από αυτά.

 

 

 

Advertisements