Skip navigation

 

ancient-greek-theatre

 

Από αυτή την χώρα δεν με εμπνέουν πολλά, όμως είναι σίγουρα πολύ σημαντικά:  ο ‘Ομηρος, ο Ησίοδος, γενικώτερα η Μυθολογία των Ελλήνων, η Αττική Τραγωδία, η Φιλοσοφία, και από εκεί και πέρα με ένα μεγάλο άλμα στον χρόνο ο Κάλβος, αλλά και κάποιοι άλλοι μεταγενέστεροι, πολύ λίγοι.

Επιπροσθέτως θα πρέπει να αναφέρω εδώ πως δεν με ενθουσιάζει η εμμονοληπτική “αρχαιολατρεία”. Δεν την θεωρώ αντίδοτο προς την “γραικοθωμανική” νοοτροπία.

Θεωρώ, λοιπόν, τον Ανδρέα Κάλβο ως τον μεγαλύτερο ποιητή της νεώτερης ιστορίας της Ελλάδας έως σήμερα. Και παρ’όλο που θεωρώ τον Σολωμό σίγουρα  ισάξιό του, εν τούτοις στην προσωπική μου προτίμηση ο Κάλβος υπερτερεί κατά πολύ. Είναι ο πλέον αγαπημένος μου (νεο)Έλληνας ποιητής.

 

7-1--6-thumb-medium_phixr

 

Φυσικά, σε πρώτο πλάνο περιεχομένου αναλώνεται σε ένα όραμα που έμελε να καταλήξει εφιάλτης, όμως η πραγματική σπίθα που συνάρπαζε τον Κάλβο,  δεν ήταν (απλά) η απελευθέρωση της “πατρίδας” αλλά η έννοια και το όραμα της Ελευθερίας. Πίσω από τις έννοιες “πατρίδα” και “έθνος” μαίνεται εδώ ένα απεριόριστο, ασυμβίβαστο πρόταγμα ελευθερίας που δεν εξαντλείται σε καμμία εποχή και σε κανέναν τόπο, αλλά μονάχα στην προσμονή κάθε φορά ενός μέλλοντος πολύ πιο πάνω από το ήδη τετελεσμένο ή μη τετελεσμένο.

Ο Κάλβος, όπως κάθε γνήσιος μεγάλος ποιητής του 19ου αιώνα, από αυτούς που τόσο μονόπλευρα κάποιες φορές η φιλολογική διανόηση τους “περιχαρακώνει” στον ριζοσπαστικό εθνικισμό των αστικών επαναστάσεων (όχι φυσικά ότι δεν ήταν ΚΑΙ αυτό), ήταν στην ουσία ένας “ελευθεριακός” ποιητής. Όχι μόνο για το γεγονός ότι υπήρξε Καρμπονάρος στην Φλωρεντία, αυτό σχετικά βαραίνει και μόνον σε μια τέτοια εκτίμηση.

Η δύναμη της “απεύθυνσής” του, η ιδιωματική και ευρηματική λόγια γλώσσα του, οι απίστευτα αριστοτεχνικές μεταφορές του, ο ντόμπρος και ταυτόχρονα “κρυπτικός” τρόπος που αντιμετώπιζε τα πράγματα, τα πολλά επίπεδα ανάγνωσής του ακόμα και αν πρόκειται για ολοφάνερα “εγερτήρια” καλέσματα, όλα αυτά λοιπόν αλλά και πολλά άλλα, μας δείχνουν πως εδώ έχουμε να κάνουμε με έναν ποιητή που δεν εξαντλείται εύκολα με το “τσουβάλιασμά” του στους ποιητές των εθνικών και αστικών ευρωπαϊκών επαναστάσεων.

Η  Ελευθερία στην ποίηση του Κάλβου, είναι κοσμογονική, συχνά μεταφυσικών προεκτάσεων, έννοια, παρ’ όλο που αναπόφευκτα δεν θα μπορούσε παρά να συνδεθεί εκείνους τους καιρούς με το όραμα της εθνικής απελευθέρωσης ενός “κομματιού γης”.

Θεωρώ απόλυτα φυσιολογικό για έναν μεγάλο ποιητή των αρχών του 19ου αιώνα να έχει γράψει το (αριστουργηματικό) ποίημα “Ο Φιλόπατρις”.

Θα με έκανε όμως να νυστάζω έως απελπισίας, αν κάποιος εξέφραζε παρόμοια “φιλοπατρία” στον ποιητικό λόγο ΣΗΜΕΡΑ.

 

Seaside Temple in Mahabalipuram (Mamallapuram), Tamil Nadu - Ind_phixr

 

Δεν είμαι διεθνιστής με την μαρξιστική έννοια, (αν και εκτιμώ αυτή την έννοια σε πολλά και με προσεγγίζει αρκετά), ούτε “κοσμοπολίτης” με την παλαιά έννοια (αν και βλακωδώς αυτή η λέξη προσαρτάται κατ’ ανάγκην και όχι κατ’ επιλογήν στην “αστική” λεγόμενη ιδεολογία).

Απλά πιστεύω στην παγκοσμιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης. Τα σύνορα, οι “γήινες πατρίδες”, τα εθνικά κράτη είναι περιττά και επικίνδυνα πράγματα.

Δεν νοιώθω περισσότερο συμπατριώτη μου έναν άνθρωπο που γεννήθηκε σε αυτή την χώρα από έναν Ινδό, Ιρανό, Σλοβάκο, Λιθουανό, Ταϊβανό, Γερμανό.

Η Γαία έτσι κι αλλιώς δεν προσφέρεται για μόνιμη κατοικία, αλλά για “γέφυρα”. Το να παίρνεις ορισμένα “κομμάτια” αυτής της γέφυρας και να στρογγυλοκάθεσαι πεισματικά και εμμονοληπτικά πάνω τους, αυτό κατά την γνώμη μου είναι πεντακάθαρη ανοησία. Τα βιώματα της παιδικής και νεανικής ηλικίας, οι πρώτοι κύκλοι ανθρώπων που γνώρισες, οι πρώτες περιοχές όπου έζησες,  είναι πράγματα πολύ σημαντικά μεν, αλλά με κανένα τρόπο δεν θα δικαιολογούσαν οποιοδήποτε “αναμνησιολογικό” ή υπερσυναισθηματικό “κόλλημα” σε αυτά.

Ευελπιστώ ότι κάποτε ο κόσμος θα είναι ένας και ενιαίος ώστε να λάμψουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο οι ενδοϋδρογειακές διαφοροποιήσεις μέσα του. Έχει σημασία όμως τότε αυτές οι διαφοροποιήσεις να μην ορίζονται από σύνορα και “εθνικά συμφέροντα” αλλά μόνον από την αγνή αγάπη προς κάθε ντόπια κουλτούρα.

Θα πρέπει να ξεπεραστεί το εθνικό λοιπόν για να φωτιστεί με πνευματικό και όχι με απλό αναμνησιολογικό-συναισθηματολογικό τρόπο το τοπολογικό.

 

 

Έλεγε κάποτε ο Πεσσόα πως “δεν θεωρεί πατρίδα του την Πορτογαλία αλλά την πορτογαλική γλώσσα”. Καίτοι, μια δήλωση σαφώς πολύ πιο πάνω από κάθε στενόμυαλη πρόσδεση με έναν εθνικό τόπο, εν τούτοις και αυτή περιορισμένη, ή τουλάχιστον μπορεί να περιοριστεί σε κάποια, έστω και ευρύτερα, πλαίσια και αυτή, αν δεν “διευρύνεται” ακόμα περισσότερο.

Μου έλεγε ο ποιητής Γιάννης Πατίλης σε μια ιδιωτική συζήτηση το περασμένο καλοκαίρι, πως ο ίδιος θα μπορούσε κάλλιστα να είναι ποιητής, ή τουλάχιστον να έχει την επιθυμία της ποιητικής γραφής, σε οποιαδήποτε γλώσσα του κόσμου, και όχι κατ’ ανάγκην μόνο στην νεοελληνική γλώσσα.

Δεν υπάρχει κάτι που θα μπορούσα να συμφωνήσω περισσότερο. Και αυτό άλλωστε είναι το σημείο-κλειδί:  εδώ ξεχωρίζει κατά την γνώμη μου ο πιο αυθεντικός ποιητής από τον εγωτικό-εθνοκεντρικό ή τοποκεντρικό ποιητή.

Οι δηλώσεις λατρείας προς την ελληνική γλώσσα (και για μένα προσωπικά δεν υπάρχει γλώσσα στον κόσμο που θα την έβαζα πάνω από αυτήν), είναι κούφιες, ρηχές και ανόητες όσον δεν πάει άλλο.

Αντίθετα με ό,τι τείνει να πιστεύει ο συρμός, ο ποιητής είναι ή οφείλει να είναι ΠΑΝΩ από την γλώσσα, δεν είναι ο δούλος της, ούτε ο εξουσιαστικός “αφέντης” της, αλλά ο διαβάτης της, ο μυστικός ταξιδιώτης της.

Επειδή το πολυτιμότερο μέρος ενός ποιήματος είναι πάντα εκείνο που βρίσκεται πέραν της γλώσσας.

Και θα παραμένει πάντοτε διαιώνια αλήθεια, ακόμα περισσότερον στον χώρο της ποιητικής γραφής, πως μονάχα όσοι βλέπουν τον σκοπό πέρα από το μέσο, μπορούν ακόμα να μεταχειρίζονται, με τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο αυτό το ίδιο το μέσο.

 

Advertisements